Ceuta: Göç Krizinden Çok Avrupa’nın Siyasi Krizi

30-31 Temmuz 2026’da yaklaşık 72.000 kişinin Fas’tan Ceuta’ya geçmesinin ardından, bunların yaklaşık 70.000’i birkaç gün içinde Fas’a geri döndü [1]. Geri dönen kişilerin sayısı, olayın Avrupa kamuoyuna sunulduğu biçim ile sahadaki gerçeklik arasındaki uçurumu ortaya koymaktadır. Ceuta’da yaşananlar, Avrupa’ya yönelen kalıcı ve kontrolsüz bir “istila”dan ziyade; yanlış bilgilerin tetiklediği, sınır yönetimindeki aksaklıklarla büyüyen ve yeterli insani kapasitenin bulunmaması nedeniyle ölümcül sonuçlar doğuran kısa süreli bir kitlesel hareketlilikti. Bu analizin temel savı, Ceuta’daki asıl krizin göçmenlerin varlığından ve sayısından değil, Avrupa’nın göçleri yönetememesinden kaynaklandığıdır. Olay, birbiriyle bağlantılı üç sorunu görünür kılmıştır: göçmenler ve özellikle çocuklar için oluşan koruma açığı, sosyal medyada yayılan dezenformasyon ve nefret söylemi, ayrıca aşırı sağın güvenlik dilinin Avrupa’nın ana akım siyasetine yerleşmesi. Meloni hükümetinin sınır kontrolleri bu krizin gelecek seçim için nasıl araçsallaştırıldığını gösterirken, İspanyol Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) öncülüğündeki İspanyol hükümetinin hak temelli düzenlileştirme politikası ile Ceuta’daki gecikmiş müdahalesi arasındaki çelişki, ilerici söylemin ancak yeterli kurumsal kapasiteyle anlam kazanabileceğini göstermektedir. Bu nedenle kalıcı çözüm; daha fazla sınır gösterisinden değil, hızlı insani yardımdan, hukuki incelemeden, bölgeler arası dayanışmadan ve güvenli göç kanallarının oluşturulmasından geçmektedir.

Ne oldu, neden oldu?

Ceuta, İspanya’nın Kuzey Afrika’da Fas’la sınırı bulunan özerk kentidir; Avrupa Birliği’ne dahil olsa da Schengen serbest dolaşım alanının dışındadır [2]. BBC’nin 31 Temmuz’da aktardığı ilk tahmine göre yaklaşık 49.000 kişi, 30-31 Temmuz’da yüzerek, dalgakıranı aşarak ve kıyıdan yürüyerek kente girdi [3]. Ancak bu sayı, İspanyol kaynaklarının sonradan güncellemesi üzerine 72.000’ye yükseldi [2].

Associated Press’in Fas’ta yaptığı görüşmeler, hareketliliğin tek bir kaçakçılık örgütünce yönetildiği iddiasını desteklemiyor. Instagram’da “sınır açıldı” söylentisi, TikTok’ta yüzme rotaları ve Facebook’ta sahil güvenlik devriyelerine ilişkin paylaşımlar hızla yayıldı. Bu yanlış bilgi, 15-24 yaş grubunda işsizliğin yüzde 37’ye ulaştığı Fas’ta gelecek arayan gençler için inandırıcı hale geldi [4]. Dolayısıyla “neden” sorusunun cevabı yalnızca dezenformasyon değil; dezenformasyonu etkili kılan işsizlik, eşitsizlik ve Fas-İspanya sınır yönetimindeki çöküştür [5].

Rakamlar “istila” söyleminin yanıltıcılığını gösteriyor. İspanya İçişleri Bakanı 4 Ağustos’ta 72.000 kişiden yaklaşık 70.000’inin Ceuta’dan ayrıldığını, Schengen alanına hiçbir ikincil hareket olmadığını açıkladı [1]. Bu hesaba göre geride yaklaşık 2.000 kişi kalırken, 7 Ağustos’ta bunların en az 1.342’sinin çocuk olduğu bildirildi; yani o tarihte kalan grubun çoğunluğunu çocuklar oluşturuyordu [6]. Ancak güncel durum biraz daha farklı: 13-20 Ağustos verileri kentte 5.000-10.000 kişinin kalmış olabileceğini ve refakatsiz çocuk sayısının 1.385 ile 2.168 arasında değiştiğini gösteriyor [7].

Ayrıca, İspanya resmi olarak 82 ölüm bildirdi, Fas tarafındaki ölümler için yine benzer sayıda tahminler bulunuyor [7]. Bu tablo, “kriz” sözcüğünün göçmenler için değil, onları ölüm ve belirsizlik içinde bırakan sistem için söylenmesi gerektiğini gösterir.

İtalya’nın denetimleri: Güvenlik değil seçim hesabı

İtalya, 1 Ağustos’ta, İspanya’dan hava ve deniz yoluyla gelen AB dışı kişilere yönelik bir aylık süreyle kontroller başlattı. Tedbirin mantığı üç nedenle zayıftı. Birincisi, İtalya ile İspanya arasında kara sınırı yok. İkincisi, Ceuta Schengen dışında olduğu için kenti İspanya anakarasına bağlayan hava ve deniz seferlerinde zaten kimlik ve belge kontrolü yapılır. Üçüncüsü, karar alındığında gelenlerin büyük çoğunluğu Fas’a dönmüş ve İspanya başka bir AB ülkesine geçiş saptamamıştı [2,8]. Bu nedenle kontroller, “sertlik” imajı veren siyasi performans olarak okunabilir.

Reuters, Meloni koalisyonunun, eski General Roberto Vannacci’nin göçmen karşıtı söylemiyle seçmen bulan yeni aşırı sağ partisinin baskısı altında olduğunu; merkez sol muhalefetin de kararı Vannacci ile rekabet için tasarlanmış “demagojik” bir adım diye nitelendirdiğini aktardı [9]. Bu bağlamda kararın ana açıklaması ulusal güvenlik değil, Meloni’nin kendisinden daha sağdaki partiye oy kaptırma korkusudur. The Guardian’ın işaret ettiği gibi Ceuta Schengen’de bile değilken denetim ilan etmek, aşırı sağın kurduğu “kontrolsüz Avrupa” hikâyesini hukuki gerçekliğin önüne koydu [10].

Sosyalist hükümet ve sınırları

Pedro Sánchez hükümeti, Avrupa’daki kapanma eğilimine karşı önemli bir örnek oluşturuyor. 2026 düzenlileştirme programına 1,17 milyon kişi başvurdu; 2 Temmuz itibarıyla 609.737 başvuru sahibi geçici çalışma izni aldı ve yaklaşık 160.000’i kayıtlı işe girdi [11]. Bu politika ülkede zaten yaşayan ve çalışan insanların haklarını tanıyor, sömürülmelerini azaltıyor ve sosyal güvenlik sistemine katılım sağlıyor. Sánchez’in göçü ekonomik büyüme, demografik yenilenme ve refah devletinin finansmanı ile ilişkilendirmesi, göçmenleri tehdit değil toplumsal özne olarak gördüğünü gösterir [12].

Fakat ilerici söylem, sahadaki ihmali mazur göstermez. Human Rights Watch, binlerce kişinin yaklaşık üç hafta boyunca yeterli barınak, gıda, temiz su olmadan sokakta kaldığını; 20 Ağustos’a kadar yetişkinler için bireysel hukuki değerlendirmelerin başladığına dair işaret görmediğini bildirdi [7]. Hükümet daha sonra toplam 1.500 kişilik dört çadır kampı ve refakatsiz çocuklar için 25 milyon euro sağladığını açıkladı [7, 13]. Bunlar gerekli ama gecikmiş adımlar. İlerici hükümetin ölçütü, aşırı sağdan daha yumuşak konuşmak değil, sığınma hakkını fiilen erişilebilir kılmak olmalı.

Dijital nefretin sokaktaki sonucu

Sosyal medya önce yanlış “açık sınır” bilgisini yaydı, ardından gelenleri canavarlaştıran bir karşı seferberlik başlattı. İspanya Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığı Gözlemevi, yalnızca 30-31 Temmuz’da Ceuta olayıyla bağlantılı 9.590 nefret mesajı; temmuz boyunca ise hazirandaki 40.800’e karşı 57.406 nefret içeriği saptadı. Temmuz içeriklerinin yüzde 68’i Kuzey Afrika kökenlileri hedef aldı; yüzde 40’ı insanlıktan çıkarma (dehumanization), yüzde 38’i tehdit, yüzde 15’i sınır dışı etme çağrısı ve yüzde 4’ü şiddete teşvik içeriyordu [14]. The Guardian’ın aktardığı habere göre de 4,5 milyon paylaşım içinde Rusya bağlantılı hesapların aşırı sağ anlatılarını 500.000’den fazla kişiye ulaştırdığı; yedi dile çevrilen içeriklerin altı saatte 720.000’den fazla görüntülendiği saptandı [15]. Bu, nefretin yalnızca “kendiliğinden oluşan halk tepkisi” değil, platform algoritmaları ve örgütlü aktarma ağlarıyla da büyütülen bir siyasi ürün olduğunu gösterir. Aynı şekilde 27 Ağustos’ta bazı göstericilerin Kızılhaç yardımını engellemesi ve göçmenlerin barınaklarını yakması, dijital hedef göstermenin somut sonucudur [13].

Sonuç

İlk olarak Madrid, Ceuta’daki herkesi hızla kaydetmeli; tercüman ve ücretsiz avukat sağlamalı; sığınma başvuruları ve sağlık değerlendirmelerini bireysel olarak yürütmelidir. Refakatsiz çocuklara vasi atanmalı ve ayrılan 25 milyon euroluk fon, çocukların sorumluluğunu yalnızca Ceuta’ya bırakmayacak, özerk bölgelerin nüfusu ve mevcut kapasitesi esas alınarak uygulanacak zorunlu bir yerleştirme programı için kullanılmalıdır. İkinci olarak AB, sınır devletlerine yalnızca polis ve duvar için değil barınma, çocuk koruma ve belediye hizmetleri için ortak fon vermelidir. Üçüncü olarak İspanya ve Fas; Arapça, Fransızca ve İspanyolca resmi bilgi kanalları kurmalı; platformlar tehdit ve şiddet çağrılarını kaldırmaya mecbur bırakılmalı, göçmenlerin bilgi paylaşması ve birbirlerine destek olmak amacıyla iletişim kurması suç olarak değerlendirilmemelidir. Son olarak çalışma ve eğitim vizeleri genişletilmeli; Fas’a ayrılan ortak kaynaklar sınır denetimlerini güçlendirmek yerine gençlere kalıcı ve güvenceli iş olanakları yaratmaya yönlendirilmelidir.

Ceuta’dan alınması gereken ders Avrupa’nın daha sert sınırlara ihtiyacı olduğu değildir. Veriler, sınırı geçen kişilerin büyük ölçüde geri döndüğünü, ikincil hareket oluşmadığını ve geride kalanların önemli bölümünün korunmaya muhtaç çocuklar olduğunu gösteriyor. Asıl ihtiyaç, Meloni’nin seçim hesabıyla yarattığı sınır tiyatrosunu reddeden, Sánchez hükümetinin hak temelli yönünü korurken uygulamadaki gecikmelerini gideren ve güvenliği herkesin barınma, hukuk ve yaşam hakkı üzerinden tanımlayan bir dayanışma siyasetidir.

     *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynakça

[1] Reuters. “EU Interior Ministers’ Meeting over Ceuta Crisis Was ‘Constructive,’ Spain Says.” 4 Ağustos 2026. Erişim 25 Ağustos 2026. https://www.reuters.com/world/eu-interior-ministers-meeting-over-ceuta-crisis-was-constructive-spain-says-2026-08-04/.

[2] Fella, Stefano. “Ceuta: Migrant Crossings and European Reaction.” House of Commons Library, 13 Ağustos 2026. Erişim 25 Ağustos 2026. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10987/.

[3] BBC News. “About 49,000 Migrants Enter Spanish Territory of Ceuta in 24 Hours, Officials Say.” 31 Temmuz 2026. Erişim 25 Ağustos 2026. https://www.bbc.co.uk/news/articles/cx2kp639yx4o.

[4] Oubachir, Akram. “Runaway Online Rumors Sparked Frantic Rush by Migrants to the Spanish Territory of Ceuta.” Associated Press, 4 Ağustos 2026. Erişim 25 Ağustos 2026. https://apnews.com/article/f3a7f514a7792c39d8b8d5d814fa5158.

[5] BBC News. “Who Is to Blame for the Chaos on Spain’s Border?” YouTube videosu, 4 Ağustos 2026. Erişim 25 Ağustos 2026. https://www.youtube.com/watch?v=UUnxNtqR3kg.

[6] AFP ve Reuters. “Spain Imposes Border Checks on Italy as Countermeasure in Ceuta Spat.” Al Jazeera, 7 Ağustos 2026. Erişim 28 Ağustos 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/8/7/italy-vows-to-maintain-border-checks-despite-spains-countermeasures-threat.

[7] Human Rights Watch. “Spain: Humanitarian and Rights Crisis in Ceuta.” 21 Ağustos 2026. Erişim 26 Ağustos 2026. https://www.hrw.org/news/2026/08/21/spain-humanitarian-and-rights-crisis-in-ceuta.

[8] Kassam, Ashifa. “Italy Condemns Spain’s ‘Unacceptable’ Border Controls as Ceuta Fallout Intensifies.” The Guardian, 9 Ağustos 2026. Erişim 26 Ağustos 2026. https://www.theguardian.com/world/2026/aug/09/italy-condemns-spain-border-controls-ceuta-fallout-intensifies.

[9] Reuters. “Italy Reimposes Border Controls on Spain after Ceuta Migrant Surge.” 31 Temmuz 2026. Erişim 26 Ağustos 2026. https://www.reuters.com/world/italy-suspends-eu-schengen-free-travel-pact-with-spain-over-ceuta-crisis-2026-07-31/.

[10] Butler, Katherine. “Why Spain’s EU Allies Turned on Pedro Sánchez over Ceuta: The Hard Right Now Sets Their Agenda on Migration.” The Guardian, 5 Ağustos 2026. Erişim 26 Ağustos 2026. https://www.theguardian.com/world/2026/aug/05/the-events-at-ceuta-show-how-europes-hard-right-now-set-the-tone-on-immigration.

[11] Reuters. “Spain’s Amnesty Drive Brings 600,000 Migrants into Formal Economy during Application Review.” 2 Temmuz 2026. Erişim 27 Ağustos 2026. https://www.reuters.com/world/spains-amnesty-drive-brings-600000-migrants-into-formal-economy-during-2026-07-02/.

[12] Jones, Sam. “One Million Migrants in Spain Apply to Regularise Status in New Scheme.” The Guardian, 30 Haziran 2026. Erişim 27 Ağustos 2026. https://www.theguardian.com/world/2026/jun/30/million-migrants-spain-apply-regularise-status-new-scheme.

[13] Thykjaer, Christina, ve Gavin Blackburn. “Clashes in Spain’s Ceuta Month after Mass Migrant Influx, Residents Try to Block Red Cross Aid.” Euronews, 27 Ağustos 2026. Erişim 27 Ağustos 2026. https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/27/clashes-in-spains-ceuta-month-after-mass-migrant-influx-residents-try-to-block-red-cross-a.

[14] Sánchez, Escarlata. “Ceuta Migration Sparks Nearly 9,600 Hate Posts on Social Media.” Euronews, 25 Ağustos 2026. Erişim 28 Ağustos 2026. https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/25/ceuta-migration-sparks-nearly-9600-hate-posts-on-social-media.

[15] Down, Aisha. “Russia-Linked Accounts Spread Far-Right Narrative Online during Ceuta Migration Crisis, Analysis Finds.” The Guardian, 7 Ağustos 2026. Erişim 28 Ağustos 2026. https://www.theguardian.com/media/2026/aug/07/far-right-narrative-russia-online-accounts-ceuta-migration-crisis-analysis.