Taliban’ın Beş Yılı: İnsan Hakları İhlalleri ve Uluslararası İzolasyonun Geleceği

"Taliban, Afganistan'da iktidara dönüşünün beşinci yılını 'istikrar ve güvenlik' vurgusuyla kutladı. Törende hiçbir kadın yer almazken BM, insan hakları krizinin özellikle kadınlar ve kız çocukları açısından derinleştiği uyarısında bulundu."¹

Taliban'ın 2021'deki iktidar dönüşü, ABD ve müttefik güçlerinin çekilmesinin ardından gerçekleşen hızlı askeri ilerlemenin bir sonucuydu. 29 Şubat 2020'de ABD-Taliban arasında imzalanan Doha Anlaşması, ABD kuvvetlerinin kademeli olarak geri çekilmesi ve Taliban'ın ABD'yi veya müttefiklerini hedef alan gruplara destek vermeyeceği taahhüdünü içeriyordu. Ancak Taliban, iktidara geldikten sonra verdiği taahhütlerin aksine, kadın ve kız çocuklarının haklarını sistematik biçimde kısıtlamış ve kapsayıcı bir yönetim kurmamıştır.²

Taliban yönetiminin en çok tartışılan yönü, kadınlar ve kız çocukları üzerindeki uygulamalarıdır. Birleşmiş Milletler verilerine göre, kız çocukları altıncı sınıftan sonra okula gidememekte ve üniversitelere kabul edilmemektedir.³ Afganistan, dünyada kız çocuklarının orta öğretime devam etmesinin resmî olarak engellendiği tek ülke haline gelmiş durumda.

Kadınların da kamusal hayata katılımı neredeyse tamamen engellenmiş bulunmaktadır. BM Kadın Birimi'nin yapmış olduğu ankete göre, Afgan kadınlarının yarısı evlerinden ayda sadece bir veya iki kez çıkabiliyor.⁴ Buna ek olarak, Taliban yayımladığı kararnameler ile kadınların hukuki korunmasını daha da zayıflatırken, evlilik için de yaş sınırını kaldırarak çocuk evliliklerini yasal hale getirmiştir.⁵ Taliban yönetimi, kadın haklarıyla ilgili uluslararası eleştirileri reddederek, uygulamalarını İslami hukuk ve Afgan kültürü perspektifinden savunmaktadır.⁶

Uluslararası Ceza Mahkemesi, 8 Temmuz 2025 tarihinde Taliban Lideri Hibetullah Ahundzade ve Başyargıç Abdülhakim Hakkani hakkında, "toplumsal cinsiyete dayalı zulüm" suçlamasıyla tutuklama emri çıkarmıştır. Mahkeme, Taliban'ın kadınları hedef alan politikalarının sistematik ve yaygın olduğunu, bunun insanlığa karşı suç teşkil ettiğini belirtti.⁷

3 Temmuz 2025'te Rusya, Taliban'ı Afganistan'ın resmî hükümeti olarak tanıyan ilk ve tek ülke oldu. Fakat, resmî olarak tanımamış olsa da, Çin, Pakistan, Hindistan gibi bazı bölgesel ve küresel aktörler Taliban yönetimiyle diplomatik ilişkilerini sürdürmektedir. Taliban’ın uluslararası alandaki durumu, resmî tanınma eksikliğine rağmen artan diplomatik ilişkiler çerçevesinde şekillenmektedir.⁸

BM Güvenlik Konseyi, Taliban'a yönelik yaptırım rejimini sürdürmektedir. Şubat 2026'da alınan kararla yaptırımların izlenmesinden sorumlu ekibin görev süresi Şubat 2027'ye uzatılmış; seyahat yasağı, mal varlığı dondurma ve silah ambargosu korunmuştur.⁹ Bununla birlikte, yaptırımların Taliban'ı müzakere masasına çekme veya politikalarını değiştirme konusunda ne ölçüde etkili olduğu ise tartışmalı bulunmaktadır.

Beş yıllık Taliban yönetimi, Afganistan'ı ciddi bir insan hakları kriziyle uluslararası izolasyon arasında sıkışmış bir konuma getirmiştir. Taliban'ın kadın hakları konusundaki katı tutumu, uluslararası toplumdan resmî tanıma elde etmesinin önündeki en büyük engel olmaya devam etmektedir. Ancak, Taliban'ın uluslararası sistemdeki konumunun yalnızca resmî tanınma üzerinden değerlendirilmesi yeterli olmayacaktır. Çeşitli devletlerin güvenlik, göç, ekonomik çıkarlar ve bölgesel istikrar gibi gerekçelerle Taliban yönetimiyle diplomatik temaslarını sürdürmesi, grubun uluslararası izolasyonunun giderek aşındığı şeklinde okunabilir. Bu durum, Taliban'ın insan hakları alanında herhangi bir kayda değer iyileşme gerçekleştirmeden de fiilî bir muhatap olarak uluslararası sistemdeki konumunu güçlendirebileceği ihtimalini ortaya koymaktadır.

Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin tutuklama kararları ve uluslararası toplumun baskısı, Taliban'ı politikalarını gözden geçirmeye zorlayabilir, ancak şu ana kadar bu yönde bir işaret bulunmamaktadır. Taliban'ın kapsayıcı bir hükümet kurma ve kadın hakları konusunda adım atması, uluslararası meşruiyet ve ekonomik kalkınma için koşul olmaya devam edecektir. Önümüzdeki dönemde Taliban'ın uluslararası sistemdeki konumu, insan hakları alanında herhangi bir geri adım atmaksızın diplomatik ilişkilerini ne ölçüde geliştirebileceği ve uluslararası toplumun bu pragmatik normalleşmeye nasıl karşılık vereceği üzerinden şekillenecektir.

  *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynakça:

¹ Taliban, iktidarının 5. yılını kutluyor: BM'den insan hakları uyarısı, Euronews Türkçe, https://tr.euronews.com/2026/08/15/taliban-iktidarinin-5-yilini-kutluyor-bmden-insan-haklari-uyarisi, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

² Five years after the Taliban won, Afghanistan is still losing, CNN https://www.cnn.com/2026/08/15/asia/afghanistan-taliban-five-years-on-intl, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

³ Taliban mark 5 years since taking power in Afghanistan, AP News,  https://apnews.com/article/afghanistan-taliban-5year-anniversary-6179bb5805731f0c2b6b5b59ea322b6c, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

⁴ UN urges support for Afghan women's aid five years into Taliban rule, Al Jazeera, https://www.aljazeera.com/news/2026/8/15/un-urges-support-for-afghan-womens-aid-five-years-into-taliban-rule, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

⁵ Afghanistan: New Code Enabling Child Marriage Compounds Dismal Situation for Women’s and Girls’ Rights, Amnesty International, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/06/afghanistan-new-code-enabling-child-marriage-compounds-dismal-situation-for-womens-and-girls-rights/, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

⁶ Taliban mark five years in power, aid groups warn of crisis, Reuters, https://www.reuters.com/world/china/taliban-mark-five-years-power-aid-groups-warn-crisis-2026-08-15/, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

⁷ Situation in Afghanistan: ICC Pre-Trial Chamber II Issues Arrest Warrants for Haibatullah Akhundzada, ICC, https://www.icc-cpi.int/news/situation-afghanistan-icc-pre-trial-chamber-ii-issues-arrest-warrants-haibatullah-akhundzada, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

⁸ Afghanistan's Taliban break out of international isolation five years after returning to power, Le Monde, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/08/15/afghanistan-s-taliban-break-out-of-international-isolation-five-years-after-returning-to-power_6756531_4.html, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026

⁹ Taliban - EP 1, UN Sanctions App,  https://unsanctionsapp.com/cases/taliban/episodes/taliban-ep-1, Son Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2026