5 Soruda Moldova ve Romanya’nın Birleşme Dosyası
- UEUSATAM Editör
Geçtiğimiz günlerde Romanya Temsilciler Meclisinin ülkenin Moldova ile birleşmesini öngören yasa teklifini onayladığı bildirildi. Yasal bir bağlayıcılığı bulunmayan teklifin Romanya yasalarına göre ülke senatosunda görüşülmesi gerekiyor.[1]
1. Moldova-Romanya Birleşmesi Nedir?
Temel anlamıyla; bugün bağımsız bir devlet olan Moldova Cumhuriyeti ile komşusu Romanya’nın tek bir devlet çatısı altında birleşmesi fikridir. Romen kültüründe bu ideale Unirea (Birlik) adı verilir. İki halkın ortak dili (Romence), ortak tarihi ve kültürel bağları bu fikrin temel dayanağıdır.
2. Tarihi Dönemeçler: Ne Zaman Gündeme Geldi?
· İlk Tarihi Birleşme 1859: Aslında Romanya devleti, tarihte modern Moldova Prensliği'nin batısı ile Eflak Prensliği'nin birleşmesiyle kuruldu. Ancak Moldova’nın doğusu (Besarabya - bugünkü Moldova toprakları) o esnada Rus İmparatorluğu hakimiyeti altındaydı.
· Büyük Romanya Dönemi 1918–1940: I. Dünya Savaşı'nın ardından Rus İmparatorluğu çökünce, bugün Moldova dediğimiz Besarabya bölgesi Romanya ile birleşti. Bu dönem iki halkın tek devlet olduğu tek dönemdir. Ancak 1940'ta SSCB (Sovyetler Birliği), Nazi Almanyası ile yaptığı gizli pakt (Molotov-Ribbentrop) uyarınca bölgeyi işgal etti ve burayı "Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti" yaptı.
· Sovyetlerin Çöküşü 1991: SSCB dağılıp Moldova bağımsızlığını kazandığında birleşme fikri çok güçlü şekilde yeniden doğdu. İki ülke sınır kapılarını açtı, binlerce insan nehir kenarında buluştu (Çiçek Köprüsü eylemleri). Ancak Moldova'daki siyasi dengeler ve iç çatışmalar tam birleşmeyi engelledi.
· Geleceğe Doğru 2022-2026: Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesiyle birlikte Moldova'nın güvenlik endişeleri zirveye çıktı. Özellikle Batı yanlısı Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu döneminde, güvenlik ve AB'ye hızlı entegrasyon amacıyla Romanya ile birleşme senaryoları yüksek sesle tartışılmaya başlandı.
3. İki Ülke Neden Birleşmek İstiyor?
Birleşmeyi savunanların öne sürdüğü 3 temel motivasyon vardır:
· Güvenlik (NATO Kalkanı): Romanya bir NATO üyesidir. Moldova, Romanya ile birleşerek kendisini olası bir Rus tehdidine karşı doğrudan NATO koruması altına almak istemektedir.
· Ekonomik Refah ve AB: Romanya AB üyesidir. Avrupa'nın en yoksul ülkelerinden biri olan Moldova, birleşme yoluyla doğrudan AB standartlarına ve fonlarına erişmeyi hedeflemektedir.
· Aynı Millet Olma Bilinci: İki ülkenin nüfusunun çoğunluğu etnik olarak aynı kökenden gelmesi, aynı dili konuşması ve aynı kültürel mirası paylaması.
4. Birleşmenin Önündeki En Büyük Engeller Nelerdir?
Kağıt üzerinde kolay görünen bu birleşmenin önünde iki devasa engel bulunmaktadır:
· Transdinyester ve Rusya Faktörü: Moldova içinde, tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş Rus yanlısı "Transdinyester" bölgesi yer almaktadır. Burada Rus askerleri bulunmaktadır. Birleşme, Romanya'yı (dolayısıyla NATO'yu) Rusya ile doğrudan askeri karşı karşıya getirebilir.
· Etnik Azınlıklar: Moldova içinde yaşayan Ruslar ve Gagavuz Türkleri, Romanya ile birleşmeye sert bir şekilde karşı çıkmaktadır.
5. Bugün Halklar ve Siyasiler Bu Duruma Nasıl Bakıyor?
· Romanya tarafı: Halkın ve siyasilerin büyük çoğunluğu birleşmeyi duygusal olarak destekliyor, ancak Moldova'nın ekonomik yükünü ve güvenlik risklerini üstlenme konusunda çekinceler var.
· Moldova tarafı: Kamuoyu bölünmüş durumda. Batı yanlısı mevcut hükümet AB entegrasyonuna öncelik veriyor. Halkın bir kısmı Romanya ile birleşmeyi tek kurtuluş yolu olarak görürken, diğer bir kısmı ise bağımsız "Moldovalı" kimliğini korumak istiyor.
[1] https://www.cumhuriyet.com.tr/dunya/romanya-da-moldova-hamlesi-birlesme-teklifi-meclis-ten-gecti-2515372
