Baltık Ülkeleri ve Rusya İlişkileri

Estonya, Letonya ve Litvanya, Baltık Denizi'nin doğu kıyısında yer alan üç küçük devlettir. Toplam nüfusları yaklaşık altı milyondur.[1] Bu ülkeler hem NATO'nun hem de Avrupa Birliği'nin (AB) doğu sınırında bulunur ve Rusya ile doğrudan komşudur. Bu nedenle Baltık-Rusya ilişkileri, yalnızca üç ülkeyi değil, Batı ile Rusya arasındaki genel ilişkileri de etkileyen önemli bir konudur.

Tarihsel Arka Plan

Baltık ülkeleri 1918'de bağımsızlıklarını kazandı. Ancak 1939'da Sovyetler Birliği ile Nazi Almanyası arasında imzalanan Molotov–Ribbentrop Paktı'nın gizli protokolleri, bu ülkeleri Sovyet etki alanına bıraktı. 1940'ta Kızıl Ordu üç ülkeyi işgal etti ve Sovyetler Birliği'ne kattı.[2] Bu dönemde çokça kişi Sibirya'ya sürgün edildi ve bölgeye çok sayıda Rus dilli göçmen yerleştirildi.[3],[4]

Bu geçmiş bugün iki farklı şekilde anlatılmaktadır. Baltık ülkelerine göre 1940–1991 dönemi yasa dışı bir işgaldir. Bu yüzden 1990 ve 1991'de yeni bir devlet kurmadıklarını, eski devletlerini "yeniden kurduklarını" söylemişlerdir. Rusya ise 1940'taki katılımı gönüllü olarak değerlendirir ve Sovyet ordusunu Avrupa'yı Nazizmden kurtaran güç olarak görür.[5]

NATO Üyeliği ve Askeri Güvenlik

Baltık ülkeleri 2004'te NATO'ya ve AB'ye üye oldu. Bu üyelik, Baltık ülkeleri için 1940'taki işgalin tekrar yaşanmaması adına en önemli güvenceydi. Rusya bu genişlemeyi, Batı'nın kendi sınırlarına yakınlaşması olarak gördü.[6] Baltık dış politikasında Rusya'nın bir tehdit olarak görülmesinin, Avrupalı kimliğin de bir parçası haline geldiği , özümsendiği söylenebilir.[7]

2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesi, Baltık ülkelerinin endişelerini artırdı. RAND Corporation'ın yaptığı savaş simülasyonlarına göre, o dönemki NATO kuvvetleri ve Rus birliklerinin Tallin ve Riga'ya 36-60 saat arasında ulaşabilirdi.[8] Fakat Rusya'nın açık bir işgal yerine hibrit yöntemleri tercih etmesinin daha olası olduğu savunulmuştur.[9] Bu değerlendirmelerin ardından NATO, 2016'da Litvanya, Letonya ve Estonya’ya çok uluslu askeri birlikler yerleştirdi.[10]

2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesi ise yeni bir dönemin başlangıcı oldu. NATO bölgedeki askeri varlığını artırdı. Almanya Litvanya'ya kalıcı bir tugay yerleştirme kararı aldı.[11] Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasıyla Baltık Denizi'nin büyük bölümü NATO üyesi ülkelerle çevrilmiş oldu.[12] Baltık ülkeleri de savunma harcamalarını önemli ölçüde artırdı.[13] Ancak bazı ABD’li uzmanlar, Baltık ülkelerinin Rusya'ya karşı sert tutumunun NATO ile Rusya arasında çatışma riskini artırabileceğini ileri sürmektedir.[14] Bu görüş, Baltık güvenliğinin ittifak içinde de tartışıldığını göstermektedir.

Rus Dilli Azınlıklar ve Vatandaşlık Sorunu

Sovyet döneminde bölgeye Rus dilli nüfus yerleştirme politikası en hassas ve önemli konulardan biridir. Bağımsızlığından sonra Litvanya, ülkede yaşayan herkese vatandaşlık verdi. Estonya ve Letonya ise yalnızca 1940'tan önce vatandaş olan kişileri ve onların çocuklarını vatandaş kabul etti. Bu nedenle binlerce kişi vatandaşlığı olmayan bir konumda kaldı.[15]

Rusya bu uygulamaları ayrımcılık olarak eleştirdi ve yurt dışındaki Rus dilli nüfusu koruma iddiasını bir dış politika aracı olarak kullandı.[16] AB üyeliği sürecinde Avrupa kurumlarının baskısıyla Estonya ve Letonya'nın vatandaşlık kurallarını yumuşattığı söylenirken aynı zamanda bu değişikliklerin büyük ölçüde AB üyeliği için yapıldığını, milliyetçi tutumların ise devam ettiği de belirtilir.[17],[18]

2022'den sonra bu konu daha çok bir güvenlik meselesi olarak görülmeye başlandı. Letonya, Rus vatandaşlarının daimi oturma izinlerini Letonca dil sınavına bağladı.[19] Estonya'da yaklaşık 83.500 Rus vatandaşı yaşarken Estonya parlamentosu, 26 Mart 2025'te anayasayı değiştirerek yerel seçimlerde oy kullanma hakkını yalnızca Estonya ve AB vatandaşlarına tanıdı.[20] Değişiklik 101 milletvekilinden 93'ünün oyuyla kabul edildi.[21] Bu adım güvenlik kaygıları ile azınlıkların topluma katılımı arasında denge kurmanın ne kadar zor olduğunu göstermektedir.

Enerjide Rusya'ya Bağımlılığın Sona Ermesi

Baltık ülkeleri bağımsızlıktan sonra da uzun süre Rus gazına, petrolüne ve elektrik şebekesine bağımlı kaldı. Rusya bu enerji bağımlılığını yaptırım uygulayarak fiyat politikası ve tedarik kesintileri yoluyla bir baskı aracı olarak kullanmıştır.[22] Litvanya'nın 2014'te Klaipeda limanında sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminali açması, bu bağımlılığı azaltmaya yönelik ilk önemli adımlardan biri oldu.

En önemli değişiklik elektrik alanında gerçekleşti. Baltık ülkelerinin elektrik şebekesi Rusya tarafından yönetilen BRELL sistemine bağlıydı. Üç ülkenin elektrik iletim şirketleri, bu anlaşmanın 7 Şubat 2025'te sona ereceğini Rusya ve Belarus'a bildirdi.[23] Baltık şebekeleri 8 Şubat'ta Rus sisteminden ayrıldı ve 9 Şubat 2025'te Avrupa elektrik sistemine bağlandı.[24] Böylece Rusya'nın elektrik sistemi üzerinden baskı kurma gücü ortadan kalktı. Rusya'ya ait Kaliningrad bölgesi ise kendi elektriğini üreten ayrı bir sisteme geçmek zorunda kaldı.

Ekonomik ilişkiler de büyük ölçüde koptu. Üç Baltık ülkesi ile Rusya arasındaki toplam ticaret 2021–2025 yılları arasında %91 azaldı.[25] Ticaretin ülkeler arasında barışı destekleyeceği düşüncesine zıt örnek oluşturan Baltık–Rusya ilişkilerinde bu düşüncenin varlığı sorgulanacaktır.

Hibrit Tehditler

Rusya ile NATO arasında doğrudan bir savaşın maliyeti çok yüksek olduğu için rekabet daha çok savaş eşiğinin altında kalan yöntemlerle sürdürülmektedir.[26] Bu yöntemler başlıca dört alanda görülmektedir:

Siber saldırılar ve dezenformasyon: Rus dilli nüfusu hedef alan propaganda faaliyetleri devam etmektedir. Letonya ve Litvanya buna 2020'de Rus devlet kanallarının yayınını yasaklayarak cevap vermiştir.[27]

Deniz altı kabloları: 2022'den bu yana Baltık Denizi'nde çok sayıda iletişim ve enerji kablosu zarar görmüştür. 2024'te Finlandiya ile Estonya arasındaki Estlink-2 kablosunun hasar görmesinde, Rusya'nın yaptırımları aşmak için kullandığı "gölge filo"ya ait olduğu düşünülen Eagle S tankerinden şüphelenilmiştir. Bunun üzerine NATO, 2025'te "Baltic Sentry" adlı bir gözetim görevini öne sürmüştür.[28]

Hava sahası ihlalleri: 19 Eylül 2025'te üç Rus savaş uçağı Estonya hava sahasında yaklaşık 12 dakika kalmıştır. Estonya bunun üzerine NATO Antlaşması'nın 4. maddesi kapsamında müttefikleriyle istişare etmek istemiştir.[29] Olay NATO’nun birliğini sınamaya yönelik kasıtlı bir ihlal olarak değerlendirilmiştir. Rusya ise ihlal yapılmadığını savunmuştur.[30]

Göçün baskı aracı olarak kullanılması: 2021'de Belarus üzerinden Litvanya ve Letonya sınırlarına düzensiz göçmenler yönlendirilmiştir.[31]

Bölgenin coğrafyası da bu tehditleri daha ciddi hale getirmektedir. Polonya ile Litvanya arasındaki Suwalki Koridoru, Stratejik olarak önemli bir konumdadır. Rusya'nın Kaliningrad bölgesi ile Belarus arasında kalmaktadır. Bu koridorun kapanması, Baltık ülkelerinin diğer NATO ülkeleriyle kara bağlantısının kesilmesi anlamına gelir.[32]

Değerlendirme ve Gelecek Senaryoları

Baltık–Rusya ilişkileri iki kavramla açıklanabilir. Birincisi "güvenlik ikilemi"dir: Bir tarafın kendini korumak için attığı adım, diğer tarafta tehdit algısı yaratır ve bölgeyi başlangıçta daha güvensiz bir hale getirir. İkincisi ontolojik güvenliktir: Taraflar yalnızca topraklarını değil, varlıklarını kendi tarih anlatılarını ve kimlikleriyle korumaya çalışır.[33],[34] Baltık ülkeleri için 1940 işgali bugünkü tehdit algısının temelidir. Rusya için ise NATO'nun sınırlarına yerleşmesi ve Sovyet geçmişinin "işgal" olarak tanımlanması kabul edilemez bir durumdur.[35]

Gelecek yıllar için olası üç senaryo öne çıkmaktadır:

1.      Uzun süreli gerginlik (soğuk barış): En olası senaryodur. Ekonomik ve enerji bağları kopuk kalır ancak NATO'nun caydırıcılığı sayesinde açık bir savaş çıkmaz. Baltık liderleri, Ukrayna'da barış sağlansa bile Rusya ile eski ilişkilere dönmenin gerçekçi olmadığını açıkça ifade etmektedir.[36]

2.      Hibrit tehditlerin artması: Ukrayna'da bir ateşkes olması durumunda Rusya, askeri gücünü kuzeye kaydırabilir. Bu da sabotaj, hava sahası ihlali ve propaganda faaliyetlerinin artmasına yol açabilir.[37],[38]

3.      Sınırlı diplomasi: ABD ve Avrupa'nın Rusya ile yeniden görüşme yoluna gitmesi halinde, Baltık ülkelerine güvence verilirken Rusya ile de bir denge kurulmaya çalışılabilir.[39] Ancak Baltık ülkeleri bu yaklaşımın kendi güvenliklerini riske atacağından endişe etmektedir.

Bu senaryolardan hangisinin gerçekleşeceği büyük ölçüde Ukrayna’daki savaşın sonucuna ve ABD'nin Avrupa güvenliğine verdiği desteğin sürüp sürmeyeceğine bağlıdır.

Sonuç

Bu çalışma, Baltık ülkeleri ile Rusya arasındaki ilişkilerin 1991'den bu yana giderek kötüleştiğini ve 2022'den sonra neredeyse tamamen koptuğunu göstermiştir. Bu durumun temel nedeni, tarafların ortak geçmişi farklı yorumlaması, farklı perspektiflerle bakması ve birbirini tehdit olarak görmesidir. NATO ve AB üyeliği Baltık ülkelerine güçlü bir güvence sağlamış, ancak Rusya'nın tehdit algısını da artırmıştır.

Elektrik şebekelerinin ayrılması, ticaretin büyük ölçüde sona ermesi, Rus vatandaşlarının bazı siyasi haklarının kısıtlanması ve hibrit saldırıların artması ilişkilerin artık iş birliğine değil caydırıcılığa dayandığını göstermektedir. Kısa vadede bir normalleşme beklenmemektedir. Uzun vadede ise Baltık ülkelerinin güvenliği, hem NATO dayanışmasının sürmesine hem de bu ülkelerdeki Rus dilli toplulukların topluma dahil edilmesine bağlı olacaktır.

 *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

[1] Martin Fornusek, “‘Ready to fight’ — Baltics face NATO fragility fears in the age of Trump”, The Kyiv Independent, 19 Şubat 2026, https://kyivindependent.com/does-trumps-turmoil-leave-natos-flank-open-baltics-say-no, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[2] Sezgin Kaya, “Baltık Ülkelerinin Batı Yöneliminin Tehdit Dengesi Kuramı Bağlamında Analizi”, Güvenlik Stratejileri Dergisi 18/43 (2022), s. 549, https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1202070.

[3] Mehmet Oğuzhan Tulun, “Russification Policies Imposed on the Baltic People by the Russian Empire and the Soviet Union”, Uluslararası Suçlar ve Tarih 14 (2013), s. 150, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/701004, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[4] Kaya, “Baltık Ülkelerinin Batı Yöneliminin Tehdit Dengesi Kuramı Bağlamında Analizi”, s. 567.

[5] “Foreign Ministry Statement concerning the Russian Federation’s efforts to deny and distort the facts concerning the occupation and annexation of the Baltic States in 1940”, Letonya Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 24 Temmuz 2020, https://mfa.gov.lv/en/article/foreign-ministry-statement-concerning-russian-federations-efforts-deny-and-distort-facts-concerning-occupation-and-annexation-baltic-states-1940, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[6] Elterişhan Elçibey, “Rusya Federasyonu’nun Ulusal Güvenliğinde Kaliningrad Meselesi”, Avrasya İncelemeleri Dergisi 13/2 (2024), s. 208, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3986978, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[7] Maria Mälksoo, “The Memory Politics of Becoming European: The East European Subalterns and the Collective Memory of Europe”, European Journal of International Relations 15/4 (2009), ss. 653–680.

[8] David A. Shlapak – Michael W. Johnson, Reinforcing Deterrence on NATO’s Eastern Flank: Wargaming the Defense of the Baltics (Santa Monica: RAND Corporation, 2016), s. 4.

[9] Alexander Lanoszka, “Russian Hybrid Warfare and Extended Deterrence in Eastern Europe”, International Affairs 92/1 (2016), ss. 175–195.

[10] “Warsaw Summit Key Decisions”, NATO Fact Sheet, Şubat 2017, https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/pdf_2017_02/20170206_1702-factsheet-warsaw-summit-ke.pdf, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[11] Andrius Balčiūnas, “Germany’s Litauenbrigade: what is it and why was it formed?”, LRT, 23 Mayıs 2025, https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2571380/germany-s-litauenbrigade-what-is-it-and-why-was-it-formed, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[12] “What are the newest members of NATO?”, Encyclopaedia Britannica, t.y., https://britannica.com/question/What-are-the-newest-members-of-NATO, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[13] “Estonia among NATO’s top 5 spenders on defense in 2025”, ERR News, 1 Eylül 2025, https://news.err.ee/1609785273/estonia-among-nato-s-top-5-spenders-on-defense-in-2025, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[14] Eldar Mamedov, A US Framework for Baltic Security and Russia Policy, Quincy Brief No. 93 (Quincy Institute for Responsible Statecraft, Şubat 2026), https://quincyinst-2.s3.amazonaws.com/wp-content/uploads/2026/02/25114811/QUINCY-BRIEF-NO.-93-FEBRUARY-2026-MAMEDOV.pdf, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[15] Kaya, “Baltık Ülkelerinin Batı Yöneliminin Tehdit Dengesi Kuramı Bağlamında Analizi”, s. 565; Tulun, “Russification Policies Imposed on the Baltic People”, s. 156.

[16] Kaya, “Baltık Ülkelerinin Batı Yöneliminin Tehdit Dengesi Kuramı Bağlamında Analizi”, ss. 564–566.

[17] Cristina Carpinelli, “The Citizenship Policies of the Baltic States within the EU Framework on Minority Rights”, Polish Political Science Yearbook 48/2 (2019), ss. 193–221, https://doaj.org/article/35d1a31d0f8c462db885fef4243caa69, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[18] Anton Steen, “National Elites and the Russian Minority Issue. Does EU–NATO Integration Matter?”, Journal of European Integration 32/2 (2010), ss. 193–212.

[19] Viktors Demidovs, “Thousands of Russians may be asked to leave Latvia from September”, LSM, 28 Ağustos 2023, https://eng.lsm.lv/article/society/society/28.08.2023-thousands-of-russians-may-be-asked-to-leave-latvia-from-september.a521795/, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[20] “Coalition reaches agreement on amending voting rights in constitution”, ERR News, 2025, https://news.err.ee/1609513720/coalition-reaches-agreement-on-amending-voting-rights-in-constitution, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[21] Rait Maruste, “Narrowing the Estonian Electorate: Excluding Russian Citizens from Local Elections Amid Security Concerns”, Verfassungsblog, 25 Nisan 2025, https://verfassungsblog.de/narrowing-the-estonian-electorate/, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[22] Zehra Aksu, “Analysis of Relations Between the Baltic States and the Russian Federation in the Context of Energy Security”, İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 14/1 (2025), ss. 127–128, https://doi.org/10.54282/inijoss.1637892.

[23] “Baltic TSOs end BRELL electricity agreement with Russia, Belarus”, ERR News, 2024, https://news.err.ee/1609398496/baltic-tsos-end-brell-electricity-agreement-with-russia-belarus, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[24] Polish Institute of International Affairs (PISM), “Baltic States Synchronise Electricity Grids with the EU”, 11 Şubat 2025, https://pism.pl/publications/baltic-states-synchronise-electricity-grids-with-the-eu, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[25] “Baltic states say Europe cannot return to pre-war relations with Russia — Bloomberg”, Ukrinform, 2026, https://ukrinform.net/rubric-polytics/4115812-baltic-states-say-europe-cannot-return-to-prewar-relations-with-russia-bloomberg.html, (Son Erişim Tarihi: 27.10.2026).

[26] Lanoszka, “Russian Hybrid Warfare and Extended Deterrence in Eastern Europe”, ss. 175–195.

[27] “Baltic countries: Misusing EU sanctions to ban Russian TV channels is not a legitimate tool for promoting reliable information”, Reporters Without Borders (RSF), 10 Temmuz 2020, https://rsf.org/en/baltic-countries-misusing-eu-sanctions-ban-russian-tv-channels-not-legitimate-tool-promoting, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[28] “NATO Launches Patrol Highlighting Baltic Sea Security Concerns”, Radio Free Europe/Radio Liberty, 2025, https://www.rferl.org/amp/baltic-sea-sabotage-undersea-cables-nato-security-rutte-stubb-michal/33274853.html, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[29] “Estonia requests NATO Article 4 discussions following Russian airspace violations”, ERR News, 19 Eylül 2025, https://news.err.ee/1609806488/estonia-requests-nato-article-4-discussions-following-russian-airspace-violations, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[30] Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW), “Russian Fighter Jets in Estonian Airspace: A Test of NATO’s Unity”, 22 Eylül 2025, https://www.osw.waw.pl/en/publikacja/33454/pdf, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).

[31] “Belarus dictator escalates EU border migrant crisis”, Atlantic Council, 18 Ağustos 2021, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/belarusalert/belarus-dictator-escalates-eu-border-migrant-crisis, (Son Erişim Tarihi: 31.10.2026).

[32] Shlapak – Johnson, Reinforcing Deterrence on NATO’s Eastern Flank, s. 4.

[33] Maria Mälksoo, “‘Memory Must Be Defended’: Beyond the Politics of Mnemonical Security”, Security Dialogue 46/3 (2015), ss. 221–237, https://doi.org/10.1177/0967010614552549.

[34] Mallksoo, “The Memory Politics of Becoming European”, ss. 653–680.

[35] Elçibey, “Rusya Federasyonu’nun Ulusal Güvenliğinde Kaliningrad Meselesi”, s. 208.

[36] “Baltic states say Europe cannot return to pre-war relations with Russia — Bloomberg”, Ukrinform, https://ukrinform.net/rubric-polytics/4115812-baltic-states-say-europe-cannot-return-to-prewar-relations-with-russia-bloomberg.html, (Son Erişim Tarihi: 27.10.2026).

[37] Lanoszka, “Russian Hybrid Warfare and Extended Deterrence in Eastern Europe”, ss. 175–195.

[38] Mamedov, A US Framework for Baltic Security and Russia Policy, https://quincyinst-2.s3.amazonaws.com/wp-content/uploads/2026/02/25114811/QUINCY-BRIEF-NO.-93-FEBRUARY-2026-MAMEDOV.pdf, (Son Erişim Tarihi: 29.10.2026).