Küresel Güçlerin Kıskacında Mekke Paktı: Bölgesel Güvenlik Denklemi ve Rakip İttifakların Geometrisi

Orta Doğu ve Güney Asya jeopolitiğinde, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan geleneksel ittifak yapılarının zayıfladığı ve küresel güçlerin (ABD, Çin ve Rusya) bölgede yeniden tanımlandığı bir dönemdir; dış müdahalelerden bağımsız bir "bölgesel sahiplenme" doktrini ön plana çıkmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nin stratejik önceliklerini Pasifik'e kaydırması ve bununla birlikte Orta Doğu'daki güvenlik garantilerinin zayıflaması, bölge aktörlerini kendi güvenlik yapılarını geliştirmeye yönlendirmiştir. Bu stratejik girişimin en belirgin sonucu, 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke'de; Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalanan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması" (Mekke Paktı) olmuştur [1].

Söz konusu anlaşmanın onaylanmasına yönelik kanun teklifi, 27 Ekim 2026 tarihinde Fuat Oktay başkanlığındaki Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dışişleri Komisyonu tarafından onaylanmış ve görüşülmek üzere Genel Kurul'a gönderilmiştir [2]. 16 maddeden oluşan ve taraflara ilk on yıl boyunca anlaşmadan çekilme hakkı tanımayan bu metin [3], hukuki olarak Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesiyle benzerlik gösteren bir kolektif savunma mekanizması oluşturmaktadır. Anlaşmanın 2. maddesi gereğince, imzalayanlardan herhangi birine dış bir kaynaktan yapılan silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış bir saldırı olarak değerlendirilir [4]. Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan savunma hakkına göre, tarafların birbirlerine askeri imkânlar da dahil olmak üzere her türlü destek vermeleri öngörülmektedir [5].

Gelişme: Güç Denklemi, Kurumsal Mimarisi ve Bölgesel Yansımalar

Mekke Paktı’nın caydırıcı etkisi, üç üye devletin sunduğu birbirini tamamlayan stratejik yeteneklerin birleşimine dayanmaktadır:

Türkiye: NATO standartlarına göre operasyonel deneyimi, çok katmanlı hava savunma altyapısı, insansız hava aracı (İHA/savaş dronu) teknolojileri ve ileri düzey yerli savunma sanayii ekosistemiyle Türkiye, pakt içerisinde teknolojik ve doktrinel liderliği üstlenmektedir [6].

Suudi Arabistan: Önemli bir savunma bütçesi, Kutsal Mekânların koruyucusu rolünden gelen meşruiyeti ve Körfez bölgesindeki finansal etkisiyle Suudi Arabistan, ittifakın ekonomik ve jeopolitik merkezi olmaktadır [7].

Pakistan: Bölgenin nükleer gücü olarak Pakistan, stratejik bir koruma sağlayan bir şemsiye sunmaktadır; ayrıca geniş konvansiyonel askerî personel kaynakları ve Güney Asya’yı Orta Doğu’ya bağlayan jeostratejik konumuyla pakta derinlik katmaktadır [8].

Kurumsal Yapı ve Müşterek Mekanizmalar

Bölüm 3, 6 ve 10. Birlikte çalışabilirlik testinin farklı bölümleri bazı teknik veri transferlerini, Ar-Ge projelerini ve lojistik teknolojilerini belirlemiştir [9]. İttifakın kurumsal yapısını oluşturmak için Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" kurulmuş; Güney Arabistan, Pakistan Sekreterliği Genel Sekreteri olarak Genel Sekreter Nauman Mahmood tarafından yönetiliyordu [10]. Anlaşmanın 9 ve 13. İncelemesi tamamlandıktan sonra gerekli adımlar atılmalı ve kanallar tamamlanmadan açılmalıdır

Rakip İttifakların Geometrisi ve Tepkiler

Paktın bölgesel güvenlik denklemine entegrasyonu, Doğu Akdeniz’den Hint Okyanusu’na uzanan eksen üzerinde yeni güç dinamikleri ortaya çıkarmıştır.

İsrail-Hindistan eksenindeki endişeler: İsrail hükümeti ve uluslararası güvenlik analistleri, Ankara, İslamabad ve Riyad arasındaki artan iş birliğini, bölgesel güç dengesini değiştiren ve İsrail’in askeri üstünlüğünü tehlikeye atabilecek bir durum olarak değerlendirmektedir. Hindistan ise, İslamabad’ın Türkiye ve Suudi Arabistan ile kurduğu savunma ilişkilerini özellikle kendi batı sınırındaki stratejik dengeler açısından dikkatlice izlemektedir .

Mısır, Katar ve Bangladeş’in dahil edilme olasılığı: Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın kamuoyuna yansıyan açıklamalarına göre, paktın genişleme hedefi doğrultusunda Mısır, Katar ve Bangladeş gibi ülkelerin gelecekte yapıya katılması ihtimali değerlendirilmektedir; her ne kadar Mısır’ın Yunanistan ve Güney Kıbrıs ile mevcut ilişkileri, başlangıçta katılım sürecini karmaşık hale getirebileceği anlamına gelse de. [11]

İç siyasi tartışmalar: Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü ve TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, paktı bölgesel bir caydırıcı güç olarak tanımlarken [12]; CHP Genel Başkanı Özgür Özel ve diğer muhalefet temsilcileri, tehdit tanımlarının belirsiz olmasının Türkiye’yi örneğin Yemen veya Orta Doğu’da olduğu gibi vekalet savaşlarına sürükleme riski taşıyabileceği uyarısında bulunmuşlardır. [13]

Sonuç olarak, Mekke Ortak Savunma Anlaşması; Orta Doğu ve Güney Asya'daki güvenlik sistemini yeniden şekillendiren, çok taraflı ve bağımsız bir bölgesel güvenlik durumu. Ankara, Riyad ve İslamabad, geçen hafta birkaç deneme yaptı. Bu aşamada, kriz anlarında ortak karar alma mekanizmalarının ne kadar hızlı çalışacağı, her bir ülkenin kendi anayasal süreçleri içinde ortak savunma taahhütlerini ne kadar yerine getireceği ve savunma sanayii iş birliklerindeki teknoloji transferinin başarısı gibi noktalar büyük önem taşımaktadır.

 *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

[1] Anadolu Ajansı (AA): "Mekke Anlaşması'nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun teklifi TBMM Dışişleri Komisyonunda kabul edildi", 27 Ekim 2026. https://www.aa.com.tr (Erişim Tarihi: 29 Ekim 2026)

[2]Memurlar.Net: "Mekke Anlaşması Komisyondan Geçti: Sıra Genel Kurul'da", 27 Ekim 2026. https://www.memurlar.net (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[3] 10Haber: "Mekke Anlaşması komisyondan geçti", 27 Ekim 2026. https://10haber.net (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[4] A Haber: "Ortak savunmada yeni gelişme! Mekke Anlaşması TBMM Dışişleri Komisyonu'nda kabul edildi", 27 Ekim 2026. https://www.ahaber.com.tr (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[5] Vikipedi: "Mekke Ortak Savunma Antlaşması", 2026. https://tr.wikipedia.org (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[6] SavunmaSanayiST: "Mekke Anlaşması TBMM Dışişleri Komisyonu'nda Onaylandı", 27 Ekim 2026. https://www.savunmasanayist.com (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[7]Medyascope: "Mekke Anlaşması komisyondan geçti: Sekretarya ve Askerî Yapılanma", 27 Ekim 2026. https://medyascope.tv (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[8] İlke TV: "Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'dan 'kolektif caydırıcılık' anlaşması: Mekke Ortak Savunma Paktı", 10 Ağustos 2026. https://ilketv.com.tr (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[9] Memurlar.Net: "Mekke Anlaşması Komisyondan Geçti: Sıra Genel Kurul'da", 27 Ekim 2026. https://www.memurlar.net (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[10] Memurlar.Net: "Mekke Anlaşması Komisyondan Geçti: Sıra Genel Kurul'da", 27 Ekim 2026. https://www.memurlar.net (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[11] SavunmaSanayiST: "Mekke Anlaşması TBMM Dışişleri Komisyonu'nda Onaylandı", 27 Ekim 2026. https://www.savunmasanayist.com (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[12] 10Haber: "Mekke Anlaşması komisyondan geçti", 27 Ekim 2026. https://10haber.net (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)

[13] 10Haber: "Mekke Anlaşması komisyondan geçti", 27 Ekim 2026. https://10haber.net (Erişim Tarihi: 31 Ekim 2026)