Birleşik Krallık Dağılıyor mu? İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın Değişen Siyasi Hedefleri

Birleşik Krallık’ın geleceğine ilişkin tartışmalar, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki milliyetçi siyasi hareketlerin ortak bir anayasal değişim çağrısıyla yeniden gündeme geldi. 14 Eylül 2026’da Cardiff’te düzenlenen zirvede bölgesel siyasi liderler, ‘kendi kaderlerini tayin etme’ haklarını vurgulayarak Londra’daki merkezi yönetime çağrıda bulundu. Ancak bu buluşma, üç bölgenin Birleşik Krallık’tan ayrılma konusunda ortak bir takvim belirlediği anlamına gelmiyor. İskoçya yeni bir bağımsızlık referandumu, Kuzey İrlanda, İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme oylaması isterken Galler’in önceliği şimdilik daha geniş siyasi ve mali yetkilere sahip olmak. Bu nedenle temel mesele, Birleşik Krallık’ın kısa vadede dağılma ihtimalinden çok, artan özerklik ve bağımsızlık talepleri karşısında mevcut siyasi ve anayasal yapısının nasıl bir dönüşüm geçireceği.

Cardiff zirvesi: Ortak açıklama, farklı hedefler

14 Eylül’de Cardiff’te bir araya gelen Plaid Cymru lideri ve Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth, İskoçya Başbakanı ve İskoç Ulusal Partisi (SNP) lideri John Swinney, Kuzey İrlanda Başbakanı ve Sinn Féin Genel Başkan Yardımcısı Michelle O’Neill ile Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald, anayasal değişim konusunda ortak bir mutabakat imzaladı.[1] Zirve, Birleşik Krallık’ı oluşturan dört ülkeden üçünde milliyetçi partilerin bölgesel siyasette öne çıktığı bir dönemde gerçekleşti.

Liderler, yayımladıkları ortak bildiride Westminister hükümetinin halkların demokratik iradesini ve kendi geleceklerini belirleme hakkını engelleyemeyeceğini vurguladı. Ayrıca Birleşik Krallık hükümetine olası anayasal değişiklikleri hazırlama, planlama ve kolaylaştırma çağrısı yapıldı. Avrupa ile ilişkiler, ekonomi, enerji ve uluslararası iş birliği de liderlerin ortak gündemindeki başlıklar arasında yer aldı.[2] Zirvede üç bölgenin ayrılmasına ilişkin bağlayıcı bir karar veya ortak bir yol haritası oluşturulmadı. Prof. Dr. Tim Bale yaptığı değerlendirmede liderlerin iki temel amacına dikkat çekti: Destekçilerine bağımsızlık taleplerinden vazgeçmediklerini göstermek ve yeni Başbakan Andy Burnham üzerinde siyasi baskı oluşturmak. Ona göre girişimin siyasi etkisinin sınırlı kalacak. [3]

Zirvenin önemi, ayrılık sürecini hemen başlatmasında değil, bölgesel yönetimlerin taleplerini aynı siyasi zeminde görünür kılmasından kaynaklanıyor. Bununla birlikte, liderlerin parti temsilcileri olarak imzaladığı mutabakat, kendi başına referandum yapılmasını sağlayan bir hukuki düzenleme değil. Cardiff’te gerçekleştirilen toplantıdan sonra tartışma sona ermedi; aksine, her bölgenin kendi siyasi hedefleri ve Londra’yla ilişkisi üzerinden farklı biçimlerde devam etti.

İskoçya: 2014 referandumundan Brexit’e uzanan tartışma

İskoçya’nın bağımsızlık arayışının tarihsel arka planında, İngiltere ile 1707’de kurulan siyasi birlik bulunuyor. İskoçya ve İngiltere parlamentolarında kabul edilen Birlik düzenlemeleri sonucunda iki krallık Büyük Britanya adı altında birleşti. Bununla birlikte İskoçya, kendine özgü hukuk ve eğitim sistemini korudu. Bu tarihsel ve kurumsal farklılıklar, İskoç kimliğinin günümüzdeki siyasi tartışmalarda da önemini korumasını sağlıyor.

18 Eylül 2014’te düzenlenen bağımsızlık referandumunda seçmenlerin yüzde 55,3’ü Birleşik Krallık’ta kalmayı, yüzde 44,7’si ise bağımsızlığı destekledi. Katılım oranı yüzde 84,6’ya ulaştı. Birleşik Krallık Seçim Komisyonunun sonuçları, bağımsızlığın toplumca desteklendiğini, ancak oylamada çoğunluğun ayrılma seçeneğini kabul etmediğini gösteriyor. [4]

2016’da yapılan Brexit referandumu, Londra ile Edinburgh arasındaki siyasi ayrışmayı yeniden belirginleştirdi. Birleşik Krallık genelinde seçmenlerin yüzde 51,9’u Avrupa Birliği’nden ayrılmayı desteklerken İskoçya’da yüzde 62’si AB’de kalma yönünde oy kullandı.  İskoç bağımsızlığını savunan siyasetçiler, İskoç seçmenlerin Avrupa Birliği’ne ilişkin tercihinin Birleşik Krallık genelindeki sonuçla örtüşmediğini vurgulayarak yeni referandum taleplerini gündeme taşıdı. Bununla birlikte Brexit sonucu, İskoçya’da bağımsızlığın çoğunluk tarafından desteklendiğini tek başına kanıtlamıyor.

2022’de Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi, İskoç Parlamentosunun merkezi yönetimin onayı olmadan tek taraflı bağımsızlık referandumu düzenleyemeyeceğine hükmetti. Bu karar, bağımsızlık talebinin önündeki temel hukuki engellerden biri olmaya devam ediyor. Avam Kamarası Kütüphanesinin 8 Mayıs 2026 tarihli araştırması da İskoçya’nın anayasal statüsünün tek taraflı bir bölgesel kararla değiştirilemeyeceğini ortaya koydu. [5]

SNP(Scottish National Party) lideri John Swinney, 2031’den önce yeni bir referandum yapılmasını istiyor. Ancak Başbakan Andy Burnham, bağımsızlık için yeterli toplumsal uzlaşının bulunmadığını savunarak Birleşik Krallık’ın birliğini koruma yönünde tutum sergiliyor. The Guardian’ın 15 Ekim 2026 tarihli haberinde, Burnham’ın İskoçya ziyareti sırasında SNP’nin bağımsızlık girişimine karşı Birleşik Krallık’ın siyasi birliğini savunan bir tutum sergilediği belirtildi. Bununla birlikte Burnham’ın bölgesel yetki devrine açık yaklaşımı ve Avrupa Birliği’ne yeniden katılma ihtimalini değerlendirmesi, SNP’nin Londra yönetimine yönelik eleştirilerini farklı bir zemine taşıyor.[6]

Galler: Bağımsızlıktan önce daha fazla yetki

Galler’deki siyasi gelişmeler, üç bölgenin aynı hedef doğrultusunda ilerlemediğinin en açık örneklerinden biridir. Plaid Cymru, Mayıs 2026’daki Senedd seçimlerinde elde ettiği zaferle Galler’de yaklaşık bir asırlık İşçi Partisi hâkimiyetini sona erdirdi. Buna rağmen parti, ilk görev dönemi içinde bağımsızlık referandumu düzenlemeyi planlamıyor. Kısa vadede önceliği, Westminster’dan daha fazla yetki almak ve Galler’in siyasi konumunu güçlendirmek.

Plaid Cymru lideri ve Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth, 2 Ekim’deki parti konferansında Andy Burnham’dan yeni bir yetki paylaşımı anlaşması talep etti. Galler’in İskoçya ile en azından eşit düzeyde yetkilere sahip olması gerektiğini belirten ap Iorwerth, polislik ve adalet, demir yolu altyapısı ve Crown Estate üzerindeki yetkilerin Galler yönetimine devredilmesini istedi. Talebini, Galler’in ‘İngiltere’nin bir bölgesi olarak değil, kendi başına bir ulus olarak’ görülmesi gerektiği sözleriyle açıkladı. [7]

Galler’deki tartışmanın bir diğer boyutu kamu kaynaklarının dağılımı. Galli siyasetçiler, bölgesel yönetimlere ayrılan kamu finansmanında kullanılan Barnett formülünün Galler’i dezavantajlı duruma düşürdüğünü savunuyor ve sistemin yeniden düzenlenmesini istiyor. Dolayısıyla Galler’deki milliyetçi hareketin gündemi, yalnızca ulusal kimlik veya bağımsızlık arzusundan oluşmuyor; kamu hizmetlerinin yönetimi, ekonomik büyüme ve mali kaynaklara erişim de bu taleplerin merkezinde yer alıyor. Bölgedeki liderlerin ortak bir ayrılık mesajı vermesine karşın hedeflerinin farklı olduğu vurgulandı. Haberde Plaid Cymru’nun kısa vadede referandum konusunda ısrarcı olmadığı belirtildi. Bu nedenle Galler’de daha fazla yetki talebini doğrudan yakın bir bağımsızlık girişimi olarak yorumlamak doğru olmaz.[8]

Kuzey İrlanda: Birleşme ihtimali ve tarihsel hassasiyetler

Kuzey İrlanda’nın durumu İskoçya ve Galler’den farklı bir tarihsel ve hukuki zemine dayanıyor. İrlanda’nın bölünmesiyle oluşan mevcut yapı, milliyetçi ve birlikçi topluluklar arasındaki tarihsel, siyasi ve kimlik temelli ayrışmalarla şekillendi. Bu nedenle Kuzey İrlanda’nın geleceğine ilişkin tartışma, yalnızca Birleşik Krallık’tan ayrılmayı değil, İrlanda Cumhuriyeti ile yeniden birleşmenin koşullarını da kapsıyor.

Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald, Cardiff zirvesinde İrlanda’nın yeniden birleşmesine ilişkin bir referandumun 2030’a kadar yapılmasını beklediğini söyledi. Kuzey İrlanda Başbakanı Michelle O’Neill de birleşme tartışmasının siyasi gündemde giderek daha fazla yer aldığını belirtti. Ancak bu açıklamalar, referandum tarihinin belirlendiği veya birleşme yönünde çoğunluğun kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Brexit bu tartışmayı etkileyen önemli gelişmelerden biri oldu. Birlik yanlısı Demokratik Birlik Partisi (DUP), Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılmasının Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti arasındaki ayrılığı güçlendireceğini düşünüyordu. Ancak Brexit sonrasında ortaya çıkan ticari düzenlemeler, İrlanda Denizi’nde yeni kontrollerin oluşmasına ve kuzey ile güney arasındaki ekonomik ilişkilerin gelişmesine katkı sağladı. Brexit’in beklenenin aksine “kuzey ve güney arasındaki daha ileri ekonomik bütünleşmeyi ” güçlendirdiği savunuldu. Bunun yanında demografik değişim ve Sinn Féin’in 2022’deki Stormont seçimlerinde elde ettiği başarı, birleşme tartışmasının siyasi görünürlüğünü artırdı. Kuzey İrlanda’daki toplulukların farklı tarihsel kimlikleri ve siyasi beklentileri, olası bir birleşmenin nasıl şekilleneceği konusunda belirleyici olmaya devam ediyor.[9]

1998 tarihli Belfast Anlaşması uyarınca, Birleşik Krallık hükümetinin Kuzey İrlanda’dan sorumlu bakanı, Kuzey İrlanda’da çoğunluğun Birleşik Krallık’tan ayrılarak İrlanda Cumhuriyeti’ne katılmayı destekleyeceği kanaatine varması hâlinde sınır referandumu düzenlemekle yükümlüdür. Ancak anlaşma, referandumun yapılmasını gerektirecek koşulların hangi somut ölçütlere göre değerlendirileceğini açık biçimde tanımlamamaktadır. Referandum sonucunda birleşme lehine çoğunluğun ortaya çıkması durumunda ise Birleşik Krallık ve İrlanda hükümetlerinin bu sonucu hayata geçirmeye yönelik öneriler hazırlaması gerekmektedir.

The Guardian’ın haberinde, Sinn Féin’in 2030 hedefini gerçekçi bulmadığını belirtirken, hazırlık yapılmadan referanduma gidilmesinin de sorun yaratabileceğini savunuyor. Yazıda eski Başbakan Gordon Brown’ın uzun vadede birleşmenin gerçekleşebileceği yönündeki görüşüne de yer veriliyor; ancak Brown, bunun insanların uzlaşmasını gerektiren uzun bir süreç olacağını vurguluyor. Dolayısıyla Kuzey İrlanda’da tartışmanın merkezinde yalnızca referandumun yapılıp yapılmayacağı değil, birleşmenin ekonomik, siyasi ve toplumsal sonuçlarının nasıl yönetileceği de bulunuyor.[2]

Sonuç: Birleşik Krallık’ın geleceği

Eylül 2026’da Cardiff’te düzenlenen zirve, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki siyasi liderlerin anayasal değişim taleplerini ortak bir zeminde gündeme taşıdı. Bununla birlikte, bölgelerin farklı siyasi öncelikleri ve tabi oldukları hukuki süreçler, ortak bir ayrılık stratejisinin henüz oluşmadığını gösteriyor. İskoçya’da bağımsızlık referandumu talebi sürerken Galler daha geniş yetkiler elde etmeyi, Kuzey İrlanda’da ise İrlanda ile birleşme seçeneğini tartışmayı önceliklendiriyor.

Bu çerçevede Birleşik Krallık’ın geleceği, yalnızca bağımsızlık yanlısı hareketlerin siyasi etkisine değil, kamuoyu desteğine, hukuki koşullara ve merkezi yönetimle yürütülecek müzakerelere de bağlı. Cardiff zirvesi, ülkenin yakın vadede dağılacağını gösteren kesin bir gelişmeden ziyade, mevcut anayasal düzenin ve bölgeler arasındaki yetki paylaşımının yeniden tartışmaya açıldığını ortaya koyuyor.[10]

[1] Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'dan İngiltere'ye "kendi kaderini tayin" hakkı için ortak mesaj, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/galler-iskocya-ve-kuzey-irlandadan-ingiltereye-kendi-kaderini-tayin-hakki-icin-ortak-mesaj/4056689, Son Erişim Tarihi: 26 Ekim 2026.

[2] ‘’Westminster’s time is coming to an end, say first ministers of UK’s Celtic nations’’, The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/2026/sep/14/westminster-first-ministers-uk-celtic-nations-wales-northern-ireland-scotland, Son erişim tarihi: 26 Ekim 2026.

[3] Birleşik Krallık'ta neler oluyor? Kuzey İrlanda, İskoçya, Galler toplantısı, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/birlesik-krallikta-neler-oluyor-kuzey-irlanda-iskocya-galler-toplantisi/4059876, Son erişim tarihi: 26 Ekim 2026.

[4] Report: Scottish Independence Referendum, The Electoral Commission, https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-s

[5] The United Kingdom and independence, UK Parliament The House of Commons Library, https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10649/, Son Erişim Tarihi: 26 Ekim 2026.

[6] Burnham v Swinney: will the UK PM overshadow the SNP’s conference?, The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/2026/oct/15/andy-burnham-scotland-visit-snp-conference ,  Son Erişim Tarihi: 26 Ekim 2026.

[7] Welsh first minister calls on Burnham to deliver ‘new deal’ on devolution, The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/2026/oct/02/welsh-first-minister-rhun-ap-iorwerth-andy-burnham-devolution-wales-plaid-cymru, Son Erişim Tarihi: 26 Ekim 2026.

[8] Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'dan ayrılık tehdidi, DW, https://www.dw.com/tr/birle%C5%9Fik-krall%C4%B1k-galler-i%CC%87sko%C3%A7ya-ve-kuzey-i%CC%87rlandal%C4%B1-liderlerden-ayr%C4%B1l%C4%B1k-tehdidi/a-79264536, Son Erişim Tarihi: 26 Ekim 2026.

[9] Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda liderleri: Merkezi yönetim devri bitiyor, BBC News, https://www.bbc.com/turkce/articles/c6pwlkvgnyl0o, Son Erişim Tarihi: 27 Ekim 2026

[10] The Guardian view on the united Ireland debate: shifting dynamics need to be treated with caution, The Guardian, https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/sep/14/the-guardian-view-on-the-united-ireland-debate-shifting-dynamics-need-to-be-treated-with-caution , Son Erişim Tarihi: 26 Ekim 2026