ABD’den Yeni Yaptırım Hamlesi: Ukrayna-Rusya Krizinde Çözüm Zorlaşıyor

ABD Temsilciler Meclisi, bugün, İsrail'e verdiği destekle bilinen ve 11 Temmuz'da ani şekilde hayatını kaybeden Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham'ın onuruna Rusya'ya yönelik yaptırımları içeren yasa tasarısını kabul etmişti. Yasa tasarısı, Rus hükümetinin üst düzey isimleri, oligarklar ve devlet şirketlerine yaptırım uygulanmasının yanı sıra Rus ham petrolü ve doğal gazını en çok satın alan 5 ülkeye gümrük tarifesi uygulanmasını öngörüyor. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, başkent Moskova'da gazetecilere ABD Temsilciler Meclisinin Rusya'ya yaptırımları içeren yasa tasarısını kabul etmesine yönelik değerlendirmede bulundu. Peskov ABD’nin ilave yaptırımlar uygulaması, Ukrayna meselesinin barışçıl çözümüne yönelik girişimleri kesinlikle zorlaştıracak." ifadelerini kullandı. [1]

24 Şubat 2022 tarihinde geniş çaplı askeri operasyonlarla yeniden gündeme gelen Ukrayna-Rusya Savaşı, esasen 2014 yılındaki Kırım'ın ilhakı ile başlamıştır. [2] Uluslararası basında 2022'deki gelişmelerle daha geniş yer bulan bu sürecin arka planı, tarihsel faktörler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

2013'ün sonlarında Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç'in Avrupa Birliği (AB) ile daha fazla ekonomik entegrasyon anlaşmasını reddetmesinin ardından Ukrayna’nın başkenti Kiev'de protestolar patlak verdi. Devletin güvenlik güçlerinin gösterileri şiddetle bastırması, protestoların tırmanmasına neden oldu. Yanukoviç ülkeden kaçtı ve Şubat 2014'te Batı yanlısı bir geçici hükümet iktidara geldi[3]. Rusya Ukrayna’nın siyasi otorite boşluğunu kullanarak Kırım’ı ilhak etti ve 60 yılın ardından Kırım Rusya kontrolüne geçti. 24 Şubat 2022 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in ifadesiyle “Ukrayna’nın askerden ve Nazizm’den arındırılması amacıyla”[4] özel bir askeri operasyon başlattığını duyurdu.

İrredantizmin en büyük örneklerinden biri olan Kırım’ın ilhakı Putin’in konuşmasında Ukrayna’nın “devlet olma” hakkına karşı çıkmasıyla net biçimde belirtilmiş oldu. Ukrayna’nın füzelerle bombalanmasıyla beraber Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky seferberlik ve sıkıyönetim ilan etti ancak Ukrayna direnmesine rağmen Rusya Eylül 2022’de kısmen işgal altındaki Güneydoğu Ukrayna’nın ilhakını duyurdu.

‘Özel askerî operasyon’ olarak adlandırılan bu işgal süreci, uluslararası alanda geniş çaplı kınamayla karşılandı. Birleşmiş Milletlerin ana organlarından BM Genel Kurulu işgali kınarken bir diğer ana organ olan Uluslararası Adalet Divanı, Rusya'ya askerî operasyonları derhâl askıya alma talimatı verdi; Avrupa Konseyi ise Rusya’yı üyelikten çıkardı. Bunların yanı sıra Uluslararası Ceza Mahkemesi, 2022 işgalindeki savaş suçları da dâhil olmak üzere 2013'ten bu yana Ukrayna'da işlenen insanlığa karşı suçları incelemek amacıyla soruşturma başlattı. Birçok ülke Ukrayna’ya insani yardım sağlarken Rusya’ya yönelik küresel yaptırımları yürürlüğe koydu.

Ancak Rusya ile AB arasındaki ithalat-ihracat dengesi, AB'nin aleyhine bir yapı sergilemekteydi. Nitekim 2010 yılı verileri incelendiğinde; AB’nin Rusya’ya en çok makine ve ulaşım ekipmanı (%49,6), Rusya’nın ise AB’ye ağırlıklı olarak enerji ve petrol ürünleri (%76,3) ihraç ettiği görülmektedir. AB’nin 2012’deki dış ticaretinde Rusya; ABD ve Çin’in ardından üçüncü sırada yer almıştır. AB için Rusya dışındaki pazarlara ihracat gerçekleştirmek mümkünken, enerji ithalatında Rusya’ya alternatif yeni kaynakları kısa sürede devreye sokmak kolay olmamıştır. Rusya, Kırım krizi sürecinde doğal gaz akışını kısıtlasa da kendi ekonomik gereksinimleri nedeniyle enerjiyi nihai bir silah olarak kullanmaktan ziyade bir baskı kozu olarak tutmakla yetinmiştir.[5] ABD ise krizin ortasında bir rahatlatma getirme amacıyla AB’ye kaya gazını sunmuş ancak kaya gazının bir anda hizmete sokulamaması ABD’nin amacını gerçekleştirmesine engel olmuştur.

ABD, yaptırımları en ağır şekilde uygulamayı sürdürmektedir. "Rusya'ya Yaptırım Uygulama Yasası" olarak bilinen tasarı; Moskova üzerindeki baskıyı artırmak ve Rusya'nın Ukrayna’daki askerî harekâtını finanse eden gelirlerini kısmak amacıyla bir yıldan uzun süredir geliştirilmekteydi. Yasa tasarısının bu derece dikkat çekmesinin temel sebebi ise yaptırımların yalnızca Rusya’yı değil, Rusya’nın ihracat yaptığı üçüncü ülkeleri de hedef almasıydı. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham öncülüğünde hazırlanan tasarı, Graham’ın ani ölümünden bir gün önce, 10 Temmuz'da süreci ilerletmek amacıyla Beyaz Saray’a sunulmuş; 14 Temmuz’da ise yasa tasarısının revize edilmiş versiyonu kamuoyuyla paylaşılmıştır. Revize edilen tasarı; ABD'nin Rusya'dan en çok ham petrol ithal eden beş ülkeye (Çin, Hindistan, Slovakya, Macaristan, Azerbaycan) ve en çok doğal gaz ithal eden beş ülkeye (Çin, Fransa, Japonya, Macaristan, Belçika) %100'e varan oranlarda gümrük vergisi uygulayabilmesine olanak tanımaktadır. Tasarının ilk metninde ise bu oranın %500'e kadar çıkarılması öngörülmekteydi. Bir Senato yetkilisi konuya ilişkin olarak, "Rusya'nın -özellikle Ukrayna'daki savaşta kullandığı- gelirlerinin büyük kısmının petrol ve doğal gaz ihracatından elde edildiğini," bu nedenle tasarının doğrudan Rus ekonomisinin bu kritik sektörünü hedef alacak şekilde özel olarak tasarlandığını belirtti. Senatörler, Başkan Donald Trump'ın desteğini aldıktan sonra tasarının hem ABD Senatosundan hem de Temsilciler Meclisinden geçeceğinden emin görünüyor.[6]

Rusya’nın sahip olduğu kapsamlı ham petrol ve doğal gaz rezervleri dikkate alındığında, söz konusu tasarısının arkasındaki stratejik gerekçeler anlaşılabilirdir. Bununla birlikte, ABD menşeli bu girişim, yalnızca Washington-Moskova hattındaki dinamikleri değil, aynı zamanda Avrupa ve Asya müttefikleriyle olan çok taraflı ilişkileri de olumsuz etkileme potansiyeli taşımaktadır.

 *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynakça:

[1] Kremlin Sözcüsü Peskov: ABD'nin Rusya'ya ilave yaptırımları, Ukrayna krizinin çözümünü zorlaştıracak, Anadolu Ajansı, https://aa.com.tr/tr/dunya/kremlin-sozcusu-peskov-abdnin-rusyaya-ilave-yaptirimlari-ukrayna-krizinin-cozumunu-zorlastiracak/4060138, Son Erişim Tarihi: 18 Eylül 2026

[2] Ali KONAK, ‘Kırım’ın İlhakı ile Sonuçlanan Ukrayna Krizi ve Ekonomik Etkileri’ https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/786830

[3] ‘War in Ukraine’, https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine, Son Erişim Tarihi: 18 Eylül 2026

[4] ‘Vladimir Putin's false war claims’ https://www.dw.com/en/fact-check-do-vladimir-putins-justifications-for-going-to-war-against-ukraine-add-up/a-60917168, Son Erişim Tarihi: 18 Eylül 2026

[5]  Arzu AL, Figen AYPEK AYVACI,‘Uluslararası Politik Ekonomi: Bitmeyen Kırım Sorunu’ https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/369285

[6] ‘Yasa tasarısının ardındaki gerçek: 'Rusya'dan en çok petrol satın alan 5 ülke, ABD'den ağır gümrük vergilerine tabi tutulacak', https://www.vietnam.vn/tr/dang-sau-du-luat-5-nuoc-mua-dau-mo-nga-nhieu-nhat-se-bi-my-ap-thue-nang, Son Erişim Tarihi: 18 Eylül 2026