AB'nin Karadeniz'de Deniz Operasyonu Çağrısı ve Bölgesel Dengeler

"Avrupa Parlamentosu (AP), Karadeniz'de sivil ticari gemilere yönelik saldırıların ardından Avrupa Birliği'ne (AB) bölgede bir deniz operasyonu düzenlenmesi seçeneğini değerlendirme çağrısı yapan karar tasarısını kabul etti." [1]

Avrupa Parlamentosu (AP), Karadeniz'de sivil ticari gemilere yönelik son saldırıların ardından Avrupa Birliği'ne (AB) bölgede bir deniz operasyonu düzenlenmesi seçeneğini değerlendirme çağrısı yapan karar tasarısını 22 Ekim 2026'da onayladı. 432 lehte, 52 aleyhte ve 88 çekimser oyla kabul edilen karar, Bulgaristan ve Romanya açıklarında sivil ticari gemilere yönelik saldırılar ile Romanya hava sahasının ihlal edilmesinin ardından gelmiş bulunmakta. AP, Rusya’yı sivil gemilere saldırmak ve savaşı Karadeniz’in batısına taşımakla suçlayarak, Moskova’nın sivil denizciliği sistematik biçimde hedef aldığını vurguladı.[2] Bu gelişme, Karadeniz’deki artan gerginliğin hem bölgesel istikrar hem de küresel gıda arzı üzerindeki olumsuz etkilerini gözler önüne sererken, AB’yi somut adımlar atmaya davet etmektedir.

Karadeniz’de gerilim, Rusya ile Ukrayna arasında süregelen savaşla birlikte 2022'den bu yana istikrarlı biçimde artış göstermekte. Ancak, ticari gemilere yönelik saldırılar son haftalarda belirgin biçimde yoğunlaştı. Hem AB hem de NATO üyesi olan Romanya ve Bulgaristan açıklarında meydana gelen olaylar Avrupa başkentlerinde alarm yaratmış olup, AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, yaptığı konuşmada on gün içinde gemilerin altı kez saldırıya uğradığını belirterek bunu "tehlikeli ve kabul edilemez bir tırmanma" olarak nitelendirmiştir.[3] Türk Deniz Ticaret Odası verilerine göre ise Şubat 2022'den bu yana Karadeniz'de 226 sivil ve ticari gemi saldırılardan etkilenmiştir. Bunların 163'ü, 2026'nın ilk sekiz ayında yaşanmış bulunmaktadır. Türkiye 8 Ekim'de Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın açıklamalarıyla, Karadeniz'in "savaşın yeni bir cephesine dönüşmesine izin verilmemesi" gerektiğini duyurmuştu. Ayrıca, Bulgaristan ile Türkiye, Romanya ile birlikte yürüttükleri ikili ve üçlü girişimleri güçlendirerek Karadeniz'de serbest seyrüseferi güvence altına alma konusunda mutabık kalmış durumdadır.[4] Moskova tarafında, Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Aleksandr Gruşko, mevcut tırmanmanın Kiev’in liman altyapısına ve gemilere yönelik saldırılarından kaynaklandığını savunmaktadır.[5]

AP kararı, AB'nin Karadeniz'deki rolünü yalnızca diplomatik açıklamalarla sınırlı tutmadığını, aynı zamanda NATO'nun doğu kanadının, Karadeniz bölgesinin ve Tuna deltasının güvenliğinde aktif bir rol üstlenmesi gerektiğini açıkça ortaya koymakta. Karar metni, AB'yi ve üye ülkeleri bölgede bir deniz operasyonu düzenlemeyi düşünmeye, NATO'yu ise mevcut "Karadeniz Gözcüsü" tartışmalarını temel alarak yeni bir girişim başlatmaya teşvik etmektedir. Ayrıca, Bulgaristan'ın Rusya karşısındaki tutumu "belirsiz" olarak değerlendirilip, Sofya'yı NATO'nun insansız hava aracı karşıtı girişimini geciktirmeyi bırakmaya davet etmektedir.[6] Bu eleştiri, ittifak içinde caydırıcılık ve kolektif dayanışma konusundaki bazı farklılıkların bir yansıması olarak algılanmaya açıktır.

Kaja Kallas, Karadeniz'deki saldırıların küresel gıda sistemi üzerinde "mükemmel bir fırtına" yarattığını belirterek, Ukrayna'nın günde yaklaşık 60 milyon Euro ihracat geliri kaybettiğini ifade etti. Kallas'a göre, AB, Karadeniz'de seyrüsefer özgürlüğüne dayalı bir anlaşma için Türkiye, Hindistan ve Küresel Güney'deki gıda ithalatçısı ülkelerle iş birliği yapmaktadır.[7] Bunlara karşın, Rusya cephesinden gelen açıklamalar farklı bir perspektif sunmakta. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Alexandr Gruşko durumun kötüleşmesiyle alakalı olarak, Ukrayna’nın Karadeniz’in yanı sıra Akdeniz’de de askeri saldırılar düzenlemekte olduğuna yönelik söylemlerde bulunmuştur.[8] Rusya'dan gelen açıklamalarda, Türkiye ve diğer ülkelerle Karadeniz güvenliği konusunda temas halinde olunduğu, ancak "güvenlik konusunda yarım önlemlerin olası olmadığı" ayrıca vurgulanmıştır.[9] Açıklamalar diplomatik kanalların tamamen kapalı olmadığı yönünde olsa da taraflar arasında derin bir güvensizliğe de işaret etmektedir.

AP'nin deniz operasyonu çağrısı, Karadeniz'de güvenliğin sağlanmasında askeri unsurların giderek daha fazla gündeme geleceğini göstermektedir. Ancak bölgesel dengeler, böyle bir operasyonun önünde önemli sınırlamalar bulunduğunu ortaya koyar niteliktedir. Türkiye'nin önceliği, taraflar arasında bir uzlaşma sağlamak ve Karadeniz'in bir savaş alanına dönüşmesini engellemek olarak değerlendirilmektedir. Bulgaristan ve Romanya ise daha ivedi bir AB ve NATO desteği arayışı içindedir. NATO'nun bölgeye ek güç göndermesi, caydırıcılığı artırabilir. Ancak, böyle bir operasyonun NATO ile Rusya arasındaki gerilimi daha da tırmandırma olasılığını da göz ardı etmemek gerekmektedir. AB'nin deniz operasyonu seçeneğini ne ölçüde hayata geçireceği, Türkiye’nin arabuluculuk hamlelerinin ne kadar başarılı sonuç vereceği ve küresel gıda fiyatları üzerindeki baskının hafifleyip hafiflemeyeceği, Karadeniz'deki dengelerin geleceğini belirleyecek önemli faktörler arasında yer almaktadır. Kısa vadede taraflar arasında güven artırıcı önlemler ve seyrüsefer güvenliği için mutabakat arayışları öncelikli görünürken, uzun vadede ise Karadeniz’de kalıcı bir istikrar, ancak Rusya ve Ukrayna taraflarının da tam anlamıyla dahil olduğu kapsamlı bir güvenlik düzenlemesi ile sağlanabilecektir.

Kaynakça:

[1] AA, “AP'de, Karadeniz'de deniz operasyonu çağrısı içeren karar tasarısı kabul edildi,”  https://www.aa.com.tr/tr/dunya/apde-karadenizde-deniz-operasyonu-cagrisi-iceren-karar-tasarisi-kabul-edildi/4097163 , Son Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026

[2] AA, “AP'de, Karadeniz'de deniz operasyonu çağrısı içeren karar tasarısı kabul edildi,”

[3] Euronews, “Kallas: Russian Black Sea strikes deepen ‘perfect storm’ for world food supplies,” https://www.euronews.com/2026/10/20/kallas-russian-black-sea-strikes-deepen-perfect-storm-for-world-food-supplies, Son Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026.

[4] Euronews Türkçe, “Karadeniz’de gemi güvenliği: Türkiye ve bölge ülkeleri hangi adımları gündeme alıyor?,” https://tr.euronews.com/2026/10/12/karadenizde-gemi-guvenligi-turkiye-ve-bolge-ulkeleri-hangi-adimlari-gundeme-aliyor, Son Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026.

[5] TASS, “Current escalation in Black Sea stems from Kiev’s actions — senior diplomat,” https://tass.com/politics/2206379, Son Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026.

[6] European Parliament “Black Sea attacks: MEPs say the EU must consider a naval operation in the region,”  https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20261018IPR48267/black-sea-attacks-meps-say-the-eu-must-consider-a-naval-operation-in-the-region, Son Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026.

[7] Euronews, “Kallas: Russian Black Sea strikes deepen ‘perfect storm’ for world food supplies,”

[8] TASS, “Current escalation in Black Sea stems from Kiev’s actions — senior diplomat,”

[9] “Russia in contact with Turkey, other countries on security in Black Sea — senior diplomat,” TASS, https://tass.com/politics/2206367, Son Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026.