Coğrafi Keşifler ve Dünya Haritalarına Yansıması

İnsanlar dünyanın var olduğu andan itibaren her daim keşfetmeye, araştırmaya kendini adamıştır. İhtiyaçların artması, iletişim sorunlarının olması da insanlığı yeni yerler yeni nedenler için keşfetmeye itmiştir. 1400-1600 yılları arasında gerçekleşen ve keşifler çağı olarak geçen bu çağda yeni kıtaların keşfi yapıldı, dünyanın etrafı deniz üzerinden dolaşıldı, ticari anlamda yeni ticaret malzemelerinin bulunması ticaret faaliyetlerini geliştirdi, deniz aşırı imparatorluklar kuruldu ve yeni keşfedilen kıta ve bölgelerde bulunan servetler Avrupa kıtasına akmaya başladı ve bu da dolaylı olarak Avrupa’daki ekonomi, ticari, bilim ve teknoloji alanlarında kalkınmasına olanak sağladı.[1]

Keşifleri geçmişten günümüze kadar olarak incelemek istersek yapılma amaçları, uygulanışları ve sonuçları olarak üç dönemde inceleyebiliriz. Birinci dönemi 15. yüzyıla kadar olan kısım, ikinci dönemi 15.-20. yüzyıllar arası olarak, üçüncü dönemi ise 20.yüzyıldan sonrası şeklinde incelenmektedir. Bu üç dönemde en önemli diyebileceğimiz kısım 15-20. yüzyıllar arası olan kısımdır ve bu yüzyıllar arasında dünyaya yayıldığı dönem olarak görülmektedir. Diğer önemli ikinci olay ise Amerika kıtalarının keşfidir. Kristof Kolomb, 12 Ekim 1492’de aslında Amerika kıyılarına ulaşmış ama buraların Hindistan olduğunu iddia etmişti. Bu coğrafyanın yeni bir kıta olduğunu tespit eden Amerigo Vespucci oldu; kartograf Martin Waldseemüller’in de hazırladığı haritalarda bu bölgeye 'Amerigo' ismini vermesiyle yeni kıtanın adı tamamlanmış oldu. Öyle ki keşiflerle beraber Atlas Okyanusu’nun batı kıyıları Asya ile bitişik olmadığı aslında iki farklı kıta olduğu ortaya çıkmıştır.[2]

İlkçağda Fenikeliler, Yunanlılar, Kartacalılar yaptıkları yolculuklar ve gezilerle birlikte o zamanki dünyalarında gelişim göstermiş ve kendileri için alanlarını genişletmişlerdir. Doğuda da tarih ve coğrafya alanlarında kendilerini geliştirerek o zamanın dünyasında yer konumlarını doğuda Çin, batıda Atlas Okyanusu, kuzeyde İskandinavya Yarımadası ve güneyde Sahra Çölü olarak belirlemişlerdir. [3]

Coğrafi keşifler başlamadan önce Avrupa’da kendi kıtalarının dışında kalan yerler adına birçok efsane ve mitler bulunuyordu. Dönemin en önemli kaynaklarına eski çağdan kalma eserler ve birçok yakın dönem seyyahların yazdığı raporlar bulunmaktaydı. En önemlisi ise 1406’da Batlamyus tarafından yazılan Geography isimli eserin Yunancadan Avrupa dillerine çevrilmiş olmasıdır.[4] Bu eser Roma İmparatorluğundan kalan ve Romanın en güçlü zamanlarının yazılı olduğu özet bir belge niteliğindedir. Eser Asya ve Afrika’nın Avrupa’ya yakın kısımları hakkında doğru bilgiler içerse de Avrupa’ya uzak olan coğrafya adına doğru bilgiler yer almamaktaydı. [5]

Keşifler öncesi dönemde haritacılık faaliyetleri tam olarak doğru ve gerçek değildi. Mappe Mundi[6] adlı haritalar bulunmaktaydı bu haritaları kilise ve onların çalışanları tarafından çiziliyor ve bu durumda dolayısıyla yanlış bilgilere ve eksikliklere neden oluyordu. Kilise çalışanları Hristiyanlığın merkezini Kudüs olarak görüyor ve bu çizgisel haritalarını Kudüs’e göre simetrik şekilde çiziyorlardı. Bu bilgilere dayanarak kilisenin hazırladığı bu haritalar bilgi anlamında değer taşımazken daha çok manevi anlamda değer taşır hale gelmişti. Batlamyus’un eserinden yola çıkarak hazırlanan haritalar ise Asya’nın batı ve Afrika’nın kuzey bölesinde başarılar göstermekte ama Afrika’nın güneyi ve Hint Okyanusu konusunda başarısızlık göstermekteydi. Ayrıca Avustralya, Pasifik ve Antartika haritaları da bulunmamaktaydı.[7]

15. yüzyıl Avrupası kapalı içine kapanık görünüyordu ve o dönemde bir keşif başlatacak ve dünya konjenktörüne öncülük edebilecek bir konumda değildi. Ama 1348-1349’da Avrupa’da meydana gelen büyük veba salgını oluşmuş ve ismini “Kara Ölüm” olarak geçirmişlerdi. Kara ölümle birlikte birçok sorun ortaya çıkmış fazlaca nüfus kaybı bu sorunun başlıca nedenlerinden olmuştu. Fazlaca kaybedilen kişilerin oluşturduğu nüfus eksikliği iş gücünde de soruları beraberinde getirerek ekonomik anlamda Avrupa’yı sıkıntıya sokmuştu. Avrupa bu iki soruna karşılık olarak bunları çözmek için önünde iki adım vardı. Bu adımlardan biri işgücünü düzeltmek, ikinci olarak ise işgücüne bağlı olan ekonomiyi düzeltmekti. Avrupalılar ekonomiyi düzeltmeyi ve güçlendirmeyi madenlerle çözmeyi hedeflemişlerdi. Hemen hemen aynı yüzyıllara denk gelen Avrupa’da etkili olan sıcak hava şartların ülkenin kuzeyinde ve batısında tarımın ilerlemesinde sorunlar çıkmıştı.[8] Tüm bu sorunların yanında temel ihtiyaç olarak gördükleri tarçın, karabiber gibi baharatları ve diğer lüks tüketim mallarını dışarıdan yüksek fiyata almaktaydılar.[9] Bu sorunlar dolayısıyla Avrupa’ya çıkış kapıları aramaya sürmüştü.

Avrupa, kıtalar içindeki faaliyetlerinin devamını sağlayarak ekonomik etkilerini hareketlendirmek ve doğuya yapılan ticareti finanse etmek için altına oldukça ihtiyaç duyuluyordu. Asya ile yapılan ticarette Avrupa ithal eden taraf olduğu ve mal değiş tokuşu yapabileceği ürününün bulunmaması dolayısıyla Asya’dan ithal olarak aldığı ürünlerin yerine altın ödemesi yapıyor bu da hazinesindeki altın miktarını azaltıp sıkıntı çekmesine neden oluyordu.[10] Avrupa aynı dönem içinde baharattan ve ticaretten çektiği sıkıntılara, baharat için ticaret ile çözüm bulmuş ama altın ile olan sıkıntısını çözebilmek için maden arayışı içindeydi. Avrupa coğrafyası gereği maden rezervleri bakımından zengin bir coğrafya değildi. Artan altın ihtiyacına yeterli maden bulamaması ve buna bağlı olarak ithal ettiği baharat ticaretini de sıkıntıya düşürmüştü. Avrupa’ya bu sorunlar ışığında geniş bir çerçeveden baktığımızda baharat ve altın olarak dış kıtalara bağımlı kılacak bu bağımlılığını da Asya’dan aldığı baharat ve Afrika’dan aldığı altın hammaddesinden giderecekti.[11] Avrupa coğrafyasını saran yoksulluk ve elzem ihtiyaçları karşılayamama sorununu daha sıkı bir ekonomiye geçiş politikasından çok yeni alanlara açılmayı ve o alanları ele geçirme politikasına zorlamıştı.[12]

Coğrafi keşiflere genel bir bakış açısından bakmamız gerekirse genel anlamda Rönesans döneminde gerçekleşmiştir. Rönesans, Orta Çağ’da büyük değişimlere ve Orta Çağ devletlerinin ulus devletlere ayrıldığı bir döneme denk gelmiştir. Rönesans döneminde feodal düzenin bozulmasıyla ve orta sınıfın gelişmesiyle yeni ekonomik gelişmelerin olması ve kiliseye bağlı olan dini bağlılığın kalkmasıyla beraber derebeylikte ortadan kalkmıştı.[13] Coğrafi keşiflerin Rönesans döneminde yapılması keşifler çağını altın çağ olarak isimlendirme yapmamıza neden olmuştu.

1400-1600 yılları arasında Coğrafi Keşifler Çağı olarak geçmekteydi. Bu yıllar arasında yeni kıtaların keşfi yapıldı, dünya denizden ilk kez dolaşıldı, ticaret dünya bazında yapılmaya başlandı, ilk deniz aşırı imparatorluklar kuruldu. Keşiflerle yeni iklimler ve doğanın güzellikleri hakkında yeni bilgiler ve denizlerle, okyanuslarla ilgili bilgiler ortaya çıktı. Okyanuslar fethedildi, bilinmeyen kutup bölgeleri, çöller ile tropik dünya oluşmaya başladı.[14]

Coğrafi keşifler, 1400’lü yılların başında ilk olarak Portekiz Prensi Gemici Henry tarafından gerçekleştirdi. Portekiz Prensi Gemici Henry Afrika’nın batı kıyılarından ilerleyerek en güneyine ulaşıp oradan da Güney Asya’ya varmayı planlamış, bu planı ile maddi gücü eline alıp Kudüs’ü geri almayı istemiştir. 1498’de Kaliküt’e ulaşılmasıyla Hindistan yolunu Avrupalılar için bilinir hale gelmiştir. Böylece Avrupalıların Asya’ya ulaşması ile yeni bir ticari düzeni oluşturmuştur. Bu keşif ile Güney Asya kıyıları bölgesinde olan adaları Portekiz’e katmıştır.[15]

Coğrafi keşiflerin en önemli olaylarından biri Amerika kıtasının keşfidir. Bu keşif uzun bir sürece yayılmış ve birçok kişi birbirinden etkilenerek keşfi tamamlamışlardır. Bu uzun sürecin en başı Floransalı kozmograf Paolo dal Pozzo Toscanelli’nin batıdan Hindistan’a nasıl ulaşılacağını açıklamak için yazdığı Charta Navigationis (Denizcilik Haritası) adlı kitabı Portekiz Kralı Ferdinand Martines’e göndermesiyle başlar. Kitapta geçen “Batıya gidilerek sonunda doğuya ulaşılır” ifadesinden etkilenen Kristof Kolomb planlama yaparak yola çıkmayı hedefliyordu. Kolomb kendine finansal destek aramaya başlamasıyla önce Portekiz ve Venedik’ten yardım istemiştir, ancak istediği yardımı alamayan Kolomb yardım için İspanyollara başvurmuş ve istediği yardımı alarak yola çıkmak için hazırlıklara başlamıştır. 1492 yılında gemiyle yola çıkmıştır. Asya’nın doğu kıyıları olarak nitelendirdiği ve San Salvador adını verdiği Bahama Adalarına ve oradan da Küba’ya ulaşmıştır. 1493 yılında geri döner ve ardından 1493-1496 yılları arasında seyahatlerini tekrarlamak için ikinci kez yola çıkmış Küçük Antil Adaları’nı, Portoriko ve Jamaika sahillerini keşfetmiştir. 1498’de üçüncü seferi için yola çıkan Kolomb, Trinidad, Tobago, Granada ve Margarita adalarını da keşfetmiş olur.  Kolomb son ve dördüncü seyahatini 1502-1504 yılları arasında yapmak için tekrar denize açılmaya karar vermiş ve Panama’ya kadar ulaşmıştır. Kolomb yaptığı dört seyahati sırasında sürekli Hint Adalarına ulaştığını sanmıştır. Ancak aslında yeni bir kıta keşfettiğini ve bu kıtanın Amerika kıtası olduğunu öğrenemeden vefat etmiştir. Kolomb’un vefatından sonra Amerigo Vespucci, Kolomb’un keşfettiği kıtaların aslında yeni bir kıta olduğunu açıklamış yeni kıtaya kendi ismini vermeye karar vermiş oldu. Yeni keşif olan Amerika kıtası İspanyol sömürgesine hazır hale gelmiş oldu.[16]

Kolomb’un keşiflerinin ardından 1497 yılında Giovanni Gabotto kuzey Amerika’yı, Amerigo Vespucci ise 1499-1502 yılları arasında Güney Amerika’nın kuzey kıyılarını keşfetti.

Aynı döneme denk gelen diğer önemli olaylardan biri de 1519’da dünyanın etrafında tam tur dolaşılmış olmasıdır. Ferdinand Macellan sürekli batıya giderek dünyanın etrafını dolanmak ve yeni keşifler yapmak için 1518’de İspanya Kralı I. Charles’ın desteği ile yola çıkmıştır.[17]Macellan, Atlantik deniz yolunu, Güney Amerika kıyılarını takip ederek günümüzde var olan Macellan Boğazını keşfetmiştir. Keşfettiği bu boğazdan geçerek Pasifik adını verdiği Pasifik okyanusuna ulaşmış ve oradan da Filipin Adalarına ulaşmıştır. Ancak dünyayı tam tur dönme hayalini gerçekleştiremeden Filipin adalarındaki yerliler tarafından öldürülmüştür. Macellan’ın mürettebatı onun bu isteğini yerine getirmek amacıyla Macellan’ı onurlandırmak adına tekrardan batı istikametinde yol alarak önce Hint Okyanusuna ardından Ümit Burnu’ndan geçerek İspanya’ya geri dönmüşlerdir. Macellan’ın öncülük yaptığı 1519’dan 1522 yılına kadar süren bu yolculukla beraber ilk dünya seferi ve dünyanın yuvarlak olduğunun kanıtlarını öne çıkarmıştır.[18]Macellan ve mürettebatının ardından dünyayı ikinci kez dolaşmak isteyen Francis Drake üç seyahat yapmıştır. İlkini 1567, ikincisini 1569 ve sonuncusunu 1577-1580 arasında seyahatlerde bulunmuştur.[19]

Yapılan tüm bu seyahatlerin, keşiflerin sonucunda yeni keşfedilen ülke ve kıtaların altın, gümüş ve değerli madenlerden zengin olduğu anlaşılınca yeni yerlerdeki serveti ele geçirmek için birçok kişi harekete geçmiştir. Pizarro İnkalarının ülkesini (Yeni İspanya (Meksika)) Ferdinand Cortez işgal etti. Yapılan işgaller sonucunda, Portekizliler ve İspanyollar tropikal kuşağın en verimli bölgelerini paylaştı.[20]

17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yapılan keşiflerin hemen hepsi sömürü ve ticaret için yapılmaktaydı. 18. yüzyıla geldiğimizde ise bu keşfiler artık bilimsel amaçla yapılır hale gelmişti. Yolculukları astronomik yollar ve yönler ile konumların belirlenmesi, bir derecelik yayın ölçümü gibi bilimselliklerle ve coğrafi özellikler hakkında bilgi edinmek için yapılır hale gelmişti. Yapılan bu yolculukların en önemlileri James Cook’un 1728-1779 yılları arasında yaptığı ve Alexander Von Humboldt’un 1769-1859 yılları arasında yaptığı yolculuklardır. Cook yaptığı yolculuklarda Avustralya’nın gerçek şeklini belirlemiş ve birkaç adayı keşfetmiştir. Humboldt ise 1797 yılında İspanya hükümetinden Orta ve Güney Amerika’daki İspanyol kolonilerini gezmek için izin aldı. Humboldt gezilerinde meteorolojik gözlem ve ölçümlere dayanarak bölgelerin izoterm (eş sıcaklık eğrisi) ve izobar (eş basınç eğrisi) haritalarını çıkarttı. Bu haritaların asıl yapılış amacı ise bölgelerin bitki örtüsü ve hayvanlar arasındaki ilişkiyi, anlamaktı. Bu gezilerle birlikte karşılaştırılmalı ilkim biliminin temelleri atıldı. Bu çalışmanın yanında And Dağları’nda da yapılan araştırmaların sonucunda püskürtme ve başkalaşım süreçlerinin yerkabuğunun oluşumunda etkili olduğu ortaya çıkmış oldu ve yeryüzünün başlangıçtaki halinin sıvı halden tortulaşma sonucunda bugünkü yapısına ulaşıldığı görüşünü geçersiz kılmış oldu. Yapılan diğer bilimsel yolculuklardan biri de Charles Darwin’in de içinde bulunduğu Galapagos Takım Adaları’nda yapılan sistematik gözlemlerle gelişim kuramını geliştirdiği yolculuktur. Kutup bölgeleri üzerine yapılan araştırmalar 19.yüzyılda başlayıp 20.yüzyılda tamamlanmış oldu.[21]

Rönesans döneminde ve dönemin sonrasında yapılan keşifler ve yolculuklarla coğrafya bilgisi geliştirildi ve kartografik, topografik bilgilerin artmasıyla birlikte coğrafya bir bilim haline gelmiş oldu. Bu coğrafya bilgilerinin gelişmesi ve bilim haline gelmesiyle dünyanın yeniden oluşması ve var olan haritaların da tekrardan yenilenmesi gerekliliğini ortaya çıkmıştır. 16.yüzyılın ortalarında Gerhard Mercator kendini Rönesans devrinin ve Ptolemaios’un kartografya bağlarından kurtarabildi. 1554’te çıkardığı ve 1569’da çevirisinin yayınlandığı Avrupa ve Büyük Dünya Haritaları bilimsel coğrafyaya önemli bir kapı açtı. Mercator, 1569 yılında ilk defa dünya haritasında paraleller arası genişliğin ekvatordan kutuplara gidildiğinde arttığını ve bugünkü kendi adının isimlendirdiği projeksiyon sistemini oluşturdu.[22]

Astronomi alanındaki gelişmelerde de modern kartografya gelişimi büyük etkide değişime uğradı. Jean Dominiqu e Cassini Jüpiter’in uyduları sayesinde konum belirleme yöntemini geliştirdi ve yeni haritalar için yeni enlem ölçümlerini düzenledi. Jean Picard ise bir derecelik meridyen yayının büyüklüğünü yeniden güncellendi. Bu yenileme ile coğrafi keşifler kartografyayı zenginleştirerek yeni projeksiyon haritalarını hassaslaştırarak astronominin ilerlemesinde ve bilgilerin sağlığını ve kesinliğini güvence altına almış oldu.[23]

Açık denizlerde yapılan seferlerin ekonomik etkileri kendini gösterdi ve kalıcılık kazandı. Devam eden yıllarda ise Amerika’daki bulunan madenler, şeker ve tütün çiftliklerinde Afrika’dan getirilen esir insanları köleleştirilme çalışmaları İspanya ve diğer sömürgeci ülkelere kar marjlı gelir kaynağı sundu. Yapılan deniz aşırı seferlerin başarı ile sonuçlanması denizciliğe merakı ve gemi yapımcılığına karşı merak uyandırmıştı. Bu merak ile pusula ve haritacılık kısmında insan gücüne ihtiyaç duyulmuş ve bu ihtiyaç ile zanaatkâr sınıf ortaya çıkmıştır.[24]

Sonuç

Coğrafi keşiflerin sonuçlarını olumlu ve olumsuz sonuçlar olarak değerlendirebilmekteyiz. Olumlu sonuçlarını coğrafyadaki değişiklikler kapsamında haritacılık faaliyetleri ve denizcilik faaliyetlerinin gelişmesi ve yaygınlaşması olarak nitelendirebiliriz. Denizciliğe karşı oluşan yeni merak ile şehirlerde denizcilik okulları açılmış, gemi yapımı ve pusula yapımı için yeni zanaatkârlara ihtiyaç duyulmuş ve iklim bilimi geliştirilmiştir. Dünyanın tam tur dönülmesi ile dünyanın yuvarlak olduğu kanıtlanmış bu konudaki yanlış bilgiler ortadan kaldırılmıştır. Gökyüzüne, astronomiye, bilime ve teknolojiye artan merak ve gelişimi ile meridyen-paralel farklılıkları, bu farklılıklar ile konumların oluşmasına, yeni enlem ölçümlerini oluşmasına neden olmuştur.

Coğrafi keşiflerin olumsuz olarak değerlendirilebileceğimiz diğer sonuçlar ise sömürge, sömürgecilik, kapitalizm, küreselleşme, kölecilik gibi kavramlar ortaya çıkmış iki büyük sömürge devleti ortaya çıkmıştı: Portekiz ve İspanya. Keşfedilen yeni bölgelerdeki yeraltı zenginliklerini gören Avrupalı devletler bu bölgeleri ticaret ve hammadde kaynağı şeklinde görerek bölge zenginliklerini sömürmeye başlamışlardı. Bölgelerde sadece yeraltı zenginliklerine ek olarak yerli halkı da sömürüyor insanları köleleştirerek bu kaynaklarda çalışmaya zorluyorlardı. Kölelikle artan nüfus artışı ile yeni yerleşim yerleri ve şehirleşmeler kuruluyor bu kurulan yerleşimler arasında sınıf ayrımı oluşumuna neden oluyordu. Artan nüfus ve yeni kıtalardan gelen kimselerle beraber var olan hastalıklar kıtalar arası taşınıyor yeni hastalıklar ortaya çıkıyordu.  Ekonomik olarak refaha ulaşan Avrupa kendi içinde bankerlerin oluşturduğu burjuva sınıfı ile toprak sahibi olan asilzadeler arasındaki ilişki değişiyor burjuva sınıfı zenginleşirken asilzade kesimi fakirleşmeye başlamıştır. Ekonomiyi düzeltmek için doğal kaynakları bilinçsiz olarak kullanılıyor ve bu da çevresel sorunların oluşmasına neden olmuştur. Yeni oluşan sömürge politikasında Avrupa’daki tüm devletler yer almak istiyor ve bu durumu adeta bir yarış haline sokarak hem yerli halk için sorunlar ve zorluklara hem de devletler arasında siyaset ve diplomasinin değişmesine ve savaş ortamının oluşmasına neden oldu.

 *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

[1] Murat Hanilçe, "Coğrafi Keşiflerin Nedenlerine Yeniden Bakmak," Tarih Okulu Sayı VII (Mayıs-Ağustos 2010): 48.

[2] Nazan Karakaş Özür, "Keşifler," TÜBİTAK Ansiklopedisi, erişim tarihi 5 Kasım 2025, https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/kesifler.

[3] Karakaş Özür, "Keşifler."

[4] Batlamyus ve Avrupa’da Yeniçağ’a girerken haritacılığa yaptığı tesirler ile ilgili detaylı bilgi için bkz. Daniel J. Boorstin, Keşifler ve Buluşlar, çev. Fatoş Dilber, 2. Baskı, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara 1996, s. 146-155.

[5] Hanilçe, "Coğrafi Keşiflerin Nedenlerine Yeniden Bakmak,"49.

[6] Haritacılığın Orta çağ boyunca geçirdiği serüven hakkında bkz. Erol Köktürk, ‘’Haritacılığın 5000 Yıllık Yürüyüşü (Tarihsel Süreç-Gelişme Dinamikleri) (II. Bölüm Antik Çağdan Günümüze)’’, Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi, sayı: 2004/90, internet nüshası için pdf formatı: 8AU2_363_ek.pdf.

[7] Hanilçe, "Coğrafi Keşiflerin Nedenlerine Yeniden Bakmak,"50.

[8] Hanilçe, "Coğrafi Keşiflerin Nedenlerine Yeniden Bakmak,"53.

[9] Karakaş Özür, "Keşifler."

[10] Hanilçe, "Coğrafi Keşiflerin Nedenlerine Yeniden Bakmak,"58.

[11] Keşiflerin ekonomik nedenleri ile ilgili bkz. H. G. Wells, Kısa Dünya Tarihi, çev. Ziya İhsan Varlık Yayınları İstanbul 1959, s. 215; A. Mesut Küçükalay, Coğrafi Keşifler ve Ekonomiler Avrupa ve Osmanlı Devleti, Çizgi Kitabevi, Konya 2001, s. 145.

[12] Hüseyin Gazi Topdemir, "Coğrafi Keşifler," Bilim Tarihinden (Mayıs 2013),91.

[13] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"90.

[14] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"90.

[15] Karakaş Özür, "Keşifler."

[16]Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"92.

[17] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"92.

[18] Kayapınar, "Büyük Coğrafi Keşifler," 85-86.

[19] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"92.

[20] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"92.

[21] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"93.

[22] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"93.

[23] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"93.

[24] Topdemir, "Coğrafi Keşifler,"93.

KAYNAKÇA

Boorstin, Daniel J. Keşifler ve Buluşlar. Çev. Fatoş Dilber. 2. Baskı. Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1996.

Hanilçe, Murat. "Coğrafi Keşiflerin Nedenlerine Yeniden Bakmak." Tarih Okulu Sayı VII (Mayıs-Ağustos 2010): 47-70.

Karakaş Özür, Nazan. "Keşifler." TÜBİTAK Ansiklopedisi. Erişim tarihi 5 Kasım 2025. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/kesifler.

Kayapınar, Ayşe. "Yeniçağın Başında Avrupa Ekonomisi ve Büyük Coğrafi Keşifler (Ünite 4)." İçinde Ortaçağ-Yeniçağ Avrupa Tarihi, (84-86). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları, (Basım Yılı Bilinmiyor).

Köktürk, Erol. "Haritacılığın 5000 Yıllık Yürüyüşü (Tarihsel Süreç-Gelişme Dinamikleri) (II. Bölüm Antik Çağdan Günümüze)." Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi, sayı: 2004/90. pdf formatı: 8AU2_363_ek.pdf.

Küçükalay, A. Mesut. Coğrafi Keşifler ve Ekonomiler Avrupa ve Osmanlı Devleti. Konya: Çizgi Kitabevi, 2001.

Topdemir, Hüseyin Gazi. "Coğrafi Keşifler." Bilim Tarihinden (Mayıs 2013),(90-93).

Wells, H. G. Kısa Dünya Tarihi. Çev. Ziya İhsan. İstanbul: Varlık Yayınları, 1959.