İç Kırılganlıklar ve Dış Tehditler Cenderesinde Somali Meselesi

Temmuz 1960’da bağımsızlık kazandığından[1] beri birçok iç ve dış sorun yaşamış olan Somali, coğrafi konumu nedeniyle Afrika Boynuzu denilen bölgede öne çıkmaktadır. Babül Mendep Boğazı’ndan stratejik ve tarihi önemi büyük olan Aden Körfezi’ne açılan bir kapı görevi görmektedir. Somali yakın zamanlarda gündeme gelmeye başlamıştır. Özellikle Somali’den bağımsızlığını ilan etmiş Somaliland’in 26 Aralık 2025’te İsrail tarafından tanınması[2] tüm dünyada yankı uyandırmıştır.

Somali, ilk bağımsızlık yıllarında her ne kadar Amerika, İtalya ve Sovyetler Birliği gibi ülkelerden yardımlar almıştır.[3]Bu yıllardaki yardımlar daha çok soğuk savaşın getirdiği rekabetten dolayı bölgede nüfuz sahibi olma çabasından kaynaklanmıştır. Daha sonra Soğuk Savaş’ın bitmesiyle Amerika, Birleşmiş Milletler ve diğer ülkeler Somali’ye güvenlik ve ekonomi alanında yardımlarına devam etmişlerdir. Sovyetler’in yardımı, Somali’nin Etiyopya ile yaşadığı Ogaden Savaşı ile sona ermiştir. Bu savaşta Sovyetler Etiyopya’yı desteklemiştir.[4] Ancak Amerika’nın yardımları, Said Barre rejiminin isyanları bastırırken uyguladığı şiddetten sonra azaltmaya başlamışsa da bu zamana kadar desteğini sürdürmüştür.

İlerleyen süreçte Somali National Government (SNM) ve Somali Hükümeti arasındaki çatışmalar büyüyüp iç savaşa evrildi. En sonunda 1991’de Said Barre devrildi ve merkezi devlet çöktü. Yıl 1992’ye gelindiğinde ise Somali’de Operation Restore Hope/UNITAF adlı bir operasyon başlatıldı ve Amerika liderliğindeki çok uluslu güç ülkeye girdi.[5] Bu operasyondaki amaç insanı yardım koridorlarını açmak, kıtlığı önlemek, yardım dağıtımını güvenceye almak ve silahlı grupların yardım malzemelerini ele geçirmesini önlemekti. Bu operasyon 1992’den 1993’e kadar sürdü ve bundan sonra, 1993’te UNOSOM adıyla başka bir operasyon başlatıldı.[6] BM kapsamında olan bu operasyonla birlikte ABD askerleri savaş ağalarıyla doğrudan çatışmalara girdi. Amerika dışında da farklı ülkeler bu operasyona katkıda bulundu.

İlerleyen yıllarda Somali’ye Etiyopya ve farklı devletler Somali’nin içerisindeki silahlı İslamcı örgütlere karşı kendi güvenliklerini sağlamak amacıyla bir takım müdahalelerde bulundu. Günümüzde de bu yardımların bazıları devam etmektedir ancak ABD’nin yardımları özellikle günümüzde düşmüş durumda ve bu Somali’yi görünür biçimde etkilemektedir.[7] Özellikle Amerika’dan gelen yardımların kesilmesi, Somali’nin halihazırda bölgede izlediği politikaları da değişmektedir.

Yeni Yönelim

Somali özellikle 2010’larda Türkiye ile ilişkilerini ilerletmiştir. Bu ilişkiler, Türkiye’nin Afrika’ya açılımında Somali’ye ve birçok başka bölgeye eğitim için asker göndermesine fırsat sağlamıştır.[8]  Bu yardımlar ışığında da TÜRKSOM eğitim merkezi oluşturuldu ve Somali askerlerine ekipman ve eğitim sağlandı.[9] ABD’nin 70 milyonluk dolarlık finansmanını kesmesi, 7 Ağustos 2026’da imzalanan Mekke Paktı’yla hemen hemen aynı döneme denk gelmektedir. Ayrıca Amerika, BM’nin Somali’deki AUSSOM operasyonuna lojistik ve operasyonel desteğini de keseceğini bildirdi.[10] Amerika’nın Asya-Pasifik bölgesine daha çok odaklanmak için bölgedeki çatışmalardan uzak durması politikası Somali’nin de daha yeni imzalanan ve halihazırda müttefiki Türkiye’nin de olduğu Mekke Paktı’na sıcak bakmasını açıklamaktadır.[11] Pakt’ın bölgedeki farklı ülkelere de açık olduğu düşünülürse Somali’nin Mekke Paktı’nı desteklemesi olağan dışı değildir. Ancak Pakt’a tam üyeliği söz konusu değildir. Zira Somali, içerisinde mücadele ettiği El-Shabaab ve ISIS-Somlia gibi tehditler, bunun önüne geçmektedir. Mekke Paktı’nın NATO’nun 5. Maddesini hatırlatan kollektif savunma mekanizması,[12] Somali’nin bu tehditler sürerken bu maddeyi uygulamaya koymasına engel olmaktadır.

Ele alınması gereken bir diğer kritik husus ise Somaliland-İsrail ilişkilerinde yaşanan gelişmelerdir. İsrail’in 26 Aralık 2025 tarihinde Somaliland’ın bağımsızlığını tanıması, Somali’nin egemenlik hakları ve tarihsel iç istikrarı açısından doğrudan bir tehdit unsuru oluşturmaktadır. İsrail bu hamle ile Somaliland üzerinden Babilmendep Boğazı’ndaki jeopolitik konumunu pekiştirmeyi ve Yemen merkezli İran destekli Husi unsurlarına karşı stratejik bir güvenlik alanı tesis etmeyi hedeflemektedir. Nitekim ABD-İran çatışmalarının Babilmendep hattına sirayet etmesi, söz konusu stratejik arayışın temel gerekçesini açıkça ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra İsrail’in bu tanıma kararı, son dönemde Türkiye ile gerginleşen ikili ilişkiler bağlamında bölgesel bir karşı dengeleme hamlesi olarak da değerlendirilebilir. Tüm bu parametreler ışığında Mogadişu yönetiminin, değişen bölgesel dengeler karşısında Mekke Paktı’na destek vermesi ve pakt üyesi ülkelerle olan stratejik münasebetlerini derinleştirmesi rasyonel bir dış politika davranışı olarak öne çıkmaktadır.

Sonuç olarak Somali, bünyesinde barındırdığı iç istikrarsızlıklar ve güvenlik kırılganlıkları nedeniyle bölgedeki dış aktörlerle olan ilişkilerini dengede tutma politikasını sürdürmektedir. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nin askeri ve ekonomik yardımlarında yaşanan aksamalar neticesinde, ülkenin Türkiye ile olan stratejik ortaklığını derinleştirmesi ve Mekke Paktı’na yönelik olumlu bir tutum sergilemesi beklenmektedir. Bununla birlikte, Somali’nin mevcut yapısal kısıtları göz önüne alındığında, Pakt’a tam üye sıfatıyla katılımı kısa vadede sınırlı kalabilir. Diğer taraftan, bölgesel tehdit algıları ve İsrail eksenli güvenlik kaygıları doğrultusunda Somali’nin, Mekke Paktı ülkeleriyle olan münasebetlerini geliştirmesi stratejik bir zorunluluk arz etmektedir.

     *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

[1] Küre Ansiklopedi, Somali Federal Cumhuriyeti, https://kureansiklopedi.com/tr/detay/somali-federal-cumhuriyeti-59a37, 19 Ekim 2025

[2] Reuters, Israel becomes first country to formally recognise Somaliland as independent state, https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-recognises-somaliland-somalias-breakway-region-independent-state-2025-12-26, 27 Aralık 2025

[3] Office of Historian, 303. Memorandum From William H. Brubeck of the National Security Council Staff to the President’s Special Assistant for National Security Affairs (Bundy), https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v21, 11 Ekim 2963

[4] Office of Historian, “Buried in the Sands of the Ogaden”: The Horn of Africa and SALT II, 1977–1979, https://history.state.gov//milestones/1977-1980,

[5] Britannica, Unified Task Force, https://www.britannica.com/topic/Unified-Task-Force, 21 Temmuz 2026

[6] Birleşmiş Milletler, UNOSOM, https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unosom1backgr2.html

[7] Reututers, Somalia malnutrition response hit by more than 80% funding drop as child hunger surges, MSF says, https://www.reuters.com/world/africa/somalia-malnutrition-response-hit-by-more-than-80-funding-drop-child-hunger-2026-08-11, 11 Ağustos 2026

[8] Birleşmiş Milletler, Arms Ambargo, https://main.un.org/securitycouncil/en/sanctions/2713/exemptions/arms-embargo?

[9] Reuters, Turkey opens military base in Mogadishu to train Somali soldiers, https://www.reuters.com/article/us-somalia-turkey-military/turkey-opens-military-base-in-mogadishu-to-train-somali-soldiers-idUSKCN1C50JH/?il=0, 1 Ekim 2017

[10] Mada, As US funding cut for AU mission looms, Somalia faces reckoning it isn’t ready for, https://www.madamasr.com/en/2026/08/19/feature/politics/as-us-funding-cut-for-au-mission-looms-somalia-faces-reckoning-it-isnt-ready-for, 19 Ağustos 2026      

[11] Anadolu Ajansı, Regional countries welcome Saudi-Türkiye-Pakistan defense pact, https://www.aa.com.tr/en/turkiye/regional-countries-welcome-saudi-turkiye-pakistan-defense-pact, 7 Ağustos 2026

[12] Turkiye Today, Erdogan says Mecca defense pact open to other friendly nations, https://www.turkiyetoday.com/region/erdogan-says-mecca-defense-pact-open-to-other-friendly-nations-3225615, 7 Ağustos 2026