Karadeniz'de Tırmanan Kriz ve Türkiye'nin Aktif Denge Politikası

‘Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Ankara'daki NATO Zirvesi'nin hemen ardından Kiev'e geçerek Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha ile bir araya geldi. Zirve öncesinde Moskova'da temaslarda bulunan Fidan'ın gündeminde; Karadeniz'de artan askeri gerilim, tahıl koridorunun yeniden işlerlik kazanması ve savaşın deniz sahasına yayılmasını önlemeye yönelik arabuluculuk girişimleri yer aldı. Görüşmelerde taraflara sağduyu çağrısı yapılırken, Türkiye’nin barış müzakerelerine ev sahipliği yapma iradesi yinelendi.’[1]

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Ankara’daki NATO Zirvesi öncesinde Rusya’ya, akabinde ise Ukrayna’ya gerçekleştirdiği yoğun diplomatik temas trafiği, Türkiye’nin bölgedeki kriz yönetiminde üstlendiği çok boyutlu arabulucu rolün güncel bir yansıması. Uluslararası ilişkiler disiplininde sıkça vurgulanan dengeli ve çok taraflı diplomasi anlayışı çerçevesinde Ankara, hem Moskova hem de Kiev ile üst düzey siyasi diyaloğu sürdürebilen nadir aktörlerden biri konumunda. Çatışmaların şiddetini artırdığı ve diplomatik kanalların tıkandığı bir dönemde yürütülen bu mekik diplomasisi, konvansiyonel riskleri sınırlandırmayı ve kopuk müzakere bağlarını yeniden tesis etmeyi öngörüyor.[2]

Türkiye'nin yürüttüğü sürecin en kritik başlıklarından birini, Karadeniz’in geniş çaplı bir askeri alanına dönüşmesini engellemek oluşturuyor. Bakan Fidan’ın Kiev’deki basın toplantısında önemle dikkat çektiği üzere; ticari limanların, tankerlerin ve sivil deniz araçlarının hedef alınması, sadece bölge ülkelerinin değil, küresel seyrüsefer güvenliğinin de altını oyuyor. Küresel güney başta olmak üzere birçok bölgede gıda krizlerini önleyen Karadeniz Tahıl Koridoru'nun geleceği, bu deniz güvenliğinin doğrudan bir parçası.[3] Türkiye, savaş sahada devam etse bile en azından gıda ve enerji yollarının hedef alınmayacağı bir tür 'kısmi anlaşma' öneriyor. Böylece krizin tüm dünyayı etkileyen zararlarını olabildiğince azaltmayı hedefliyor.

Diplomatik temasların çıktılarında, savaşın yarattığı kilitlenmeyi aşmak için İstanbul Görüşmeleri formatının halen en rasyonel zemin olarak görüldüğü anlaşılıyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Sybiha’nın diplomasiye alan açılması gerektiğini belirterek ateşkese hazır olduklarını vurgulaması ve olası bir Zelenskiy-Putin barış zirvesi için Türkiye'yi işaret etmesi dikkat çekici bir gelişme.

Ankara'nın arabulucu kimliğine duyulan bu güvenin yanı sıra, muhtemel bir barış anlaşmasının "güvenlik garantileri" boyutunda Türkiye’nin deniz unsurlarına liderlik etmeye hazır olması, müttefikler arası planlamalarda ülkenin Karadeniz'deki jeostratejik ağırlığını teyit ediyor. [4]

Mevcut güvenlik risklerine paralel olarak, ikili ilişkilerin ekonomik boyutu da savaş sonrası dönemin mimarisini şekillendirecek adımlarla ilerliyor. Ukrayna Parlamentosu’nun kısa süre önce Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması'nı onaylaması, ekonomik entegrasyonun zorlu savaş koşullarına rağmen korunduğunu kanıtlıyor. Türk şirketlerinin bölgedeki mevcudiyeti ve savaş sonrası yeniden imar projelerindeki potansiyel rolü, iki ülke arasındaki ilişkilerin salt konjonktürel bir güvenlik ittifakı olmadığını, kalıcı bir ortaklık zemini taşıdığını gösteriyor.[5]

Hakan Fidan’ın her iki başkenti kapsayan bu mesaisi, Türkiye’nin Karadeniz havzasında istikrarı sağlama çabalarının somut bir adımı. Küresel güvenlik mimarisinin kırılgan bir süreçten geçtiği bu günlerde Türkiye, yürüttüğü aktif denge politikası ve bölgesel inisiyatif alma kapasitesiyle uluslararası sistemde kalıcı barışın kanallarını açık tutmaya devam ediyor.

   *Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Uluslararası Siyaset, Adalet ve Toplum Araştırmaları Merkezi’nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

[1] Dışişleri Bakanı Fidan: Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Karadeniz'e taşınmasını istemiyoruz, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/disisleri-bakani-fidan-rusya-ukrayna-savasinin-karadenize-tasinmasini-istemiyoruz/3999885 Son Erişim Tarihi: 17 Temmuz 2026.

[2] Küresel Gıda Güvenliği ve Karadeniz Tahıl Girişimi Raporu, Birleşmiş Milletler (BM), https://www.un.org/en/black-sea-grain-initiative/data Son Erişim Tarihi: 17 Temmuz 2026.

[3] Türkiye'nin Çok Taraflı Arabuluculuk Rolü ve NATO Beklentileri, TRT Haber, https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiyenin-nato-zirvesi-beklentileri-ve-arabuluculuk-misyonu.html Son Erişim Tarihi: 17 Temmuz 2026.

[4] Ukrayna'dan Ateşkes Mesajı ve Türkiye'nin Rolü, Reuters, https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-fm-says-kyiv-ready-ceasefire-points-turkey-mediation-2026-07-16/ Son Erişim Tarihi: 17 Temmuz 2026.

[5] Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması Onaylandı, Bloomberg HT, "Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması'nda tarihi bir eşik aşıldı" Son Erişim Tarihi: 17 Temmuz 2026.